_______________

" In all things of Nature, there is something of the marvelous" (Aristotle -Parts of Animals, I.645A16)

" Nature ......loves simplicity and unity" ( J. Kepler -Apologia)


****** Για το Περιβάλλον, τη Βιώσιμη Προοπτική και ......άλλα Σημαντικά!

(http://sites.google.com/site/perivalloncom/
http://www.perivallon.com, http://envifriends2.blogspot.com, http://envifriends.blogspot.com)
_______________

* ΦΥΣΗ & ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ ----- * ΑΝΘΡΩΠΟΣ & ΚΟΙΝΩΝΙΑ -

- Ο ΚΑΙΡΟΣ -

- Med-Ponds: Μεσογειακά Εποχικά Τέλματα στη Δυτική Κρήτη

Πριν από μερικούς μήνες ολοκληρώθηκαν στην Κρήτη οι δράσεις του ερευνητικού έργου Life-Φύση που αφορούσε τα Μεσογειακά Εποχικά Τέλματα στη δυτική Κρήτη (LIFE04NAT/GR/000105) και που συγχρηματοδοτήθηκε με 1.275.000Ευρώ από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή και το ελληνικό δημόσιο. Και αξίζει τον κόπο να περιγραφούν όλα όσα επιτευχθήκανε, αλλά και οι πολλαπλές αρνητικές επιπτώσεις. Επιπτώσεις στο τοπικό περιβάλλον, στη συνέχιση ή όχι της ύπαρξης αυτών των οικοτόπων, αλλά και στοιχεία απαξίωσης των τοπικών κοινωνιών, καθώς απουσίαζε η ενεργός συμμετοχή τους και η ένταξή τους στο υπόψη περιβαλλοντικό έργο.
Από επιστημονική άποψη, τα Μεσογειακά Εποχικά Λιμνία ή Μεσογειακά Εποχικά Τέλματα ή Μεσογειακές Εφήμερες Λιμνούλες (Mediterranean Temporary Ponds or MedPond) είναι τύποι οικοτόπων υψηλής προτεραιότητας για προστασία (κωδικός: 3170*), σύμφωνα με τη Natura 2000 (Δίκτυο προστατευόμενων περιοχών) και σημαντικής οικολογικής σημασίας και αξίας, σύμφωνα με την Ευρωπαϊκή νομοθεσία ('Habitats' Directive 92/43/EEC). Στην Ελλάδα, είχαν καταγραφεί μέχρι το 1996, 48 περιοχές όπου υπήρχαν τα ‘’Μεσογειακά Εποχικά Λιμνία’’, ενώ πρόσφατα τεκμηριώθηκε η ιδιαίτερη αξιόλογη παρουσία τους σε 23 μόνο περιοχές Natura 2000, εκ των οποίων 4 από αυτές βρίσκονται στο Ν. Χανίων και τοποθετούνται γεωγραφικά στη νήσο Γαύδο (κωδικός-GR4340013), στη Φαλάσαρνα (-GR4340001), στη Χρυσοσκαλίτισσα-Ελαφονήσι (GR4340002), στη Γεωργιούπολη-Κουρνά (-GR4340010) και στο οροπέδιο του Ομαλού με τον πλέον αντιπροσωπευτικό τύπο που βρίσκεται όμως εκτός των ορίων της Natura2000 με κωδικό GR4340008 ( περιοχή Λευκά Όρη-Φαράγγι της Σαμαριάς). Αυτό το τυπικότατο από όλες τις απόψεις ’’Μεσογειακό Εποχικό Λιμνίο’’ στη δυτική Κρήτη, για αδιευκρίνιστους λόγους δεν έχει περιγραφή στη μελέτη της ταυτοποίησης των προς ένταξη περιοχών Νatura 2000. Στην Κρήτη, οι εφήμερες λιμνούλες της βροχής και του χιονιού ή και τα μικρά σε έκταση βυθίσματα του εδάφους όπου συγκρατείται νερό εποχικά, δηλαδή τα ‘’Μεσογειακά Εποχικά Λιμνία’’, αποκαλούνται από τους ντόπιους ‘’Αρόλιθοι’’ στη νήσο Γαύδο, ‘’Ρουσσιές’’ στην περιοχή Χρυσοσκαλίτισσα-Ελαφονήσι, αλλά και ‘’Κολύμπες’’ γενικότερα.
Τα ‘’Μεσογειακά Εποχικά Λιμνία’’ σύμφωνα με την Εθνική και την Κοινοτική Νομοθεσία, αλλά και τις Διεθνείς Συμβάσεις που έχει υπογράψει και η χώρα μας, αποτελούν α) προστατευόμενους οικοτόπους με προτεραιότητα στην προστασία τους, β) ευαίσθητα και μοναδικά οικοσυστήματα που έχουν την ανάγκη προστασίας και διατήρησης και γ) δείκτες οικολογικής ισορροπίας για την ευρύτερη περιοχή. Τα λιμνία, έχουν σε κάθε περιοχή, τη δική τους μορφολογία, οικολογική ταυτότητα, υδροπερίοδο, τη δική τους ιδιάζουσα και μοναδική χλωρίδα και πανίδα, ενώ όλα τα λιμνία στην Κρήτη αποτελούν υποσυστήματα του φυσικού περιβάλλοντος και της περιβαλλοντικής κληρονομιάς της μεγαλονήσου.Απολογιστικά, αυτό το έργο Life-Φύση στη Δ. Κρήτη, παρουσιάζει δύο όψεις, αλλά και πολλαπλές μάλλον ελλιπείς ή και αρνητικές επιπτώσεις και παρενέργειες στις ντόπιες κοινωνίες ως προς την προστασία του τοπικού περιβάλλοντος. Από τη μια πλευρά είναι εντυπωσιακές για την τεκμηρίωση, το περιεχόμενο και το μεθοδολογικό τμήμα τους οι εργασίες του Πολυτεχνείου Κρήτης (καθηγητής Ν. Νικολαϊδης και η ερευνητική ομάδα του Πολυτεχνείου) και του ΜΑΙΧ (ερευνητής Γ. Καζάκης και η ομάδα του ΜΑΙΧ) που δείχνουν το στίγμα της αξίας και σημαντικότητας των λιμνίων για τις εποχικές υδρογεωχημικές διεργασίες τους, την υψηλή γεωχημική αξία του οικοσυστήματος, την αξιολόγηση και την οικολογική ταυτότητα κάθε περιοχής, ακόμη και ως προ τα αποθέματα σπερμάτων που εκεί στα λιμνία διατηρούνται, τις επικρατούσες τάσεις για την υδροπερίοδό τους, αλλά και ως προς τα μοντέλα προβλέψεων των διεργασιών εξέλιξής τους. Εξάλλου, τα σχετικά φυλλάδια του έργου τα οποία επιμελήθηκε στην παραγωγή η εταιρία Εύδηλος (καθηγητής Ν. Μάργαρης), είναι ότι το καλύτερο μπορεί κανείς να περιμένει για τη διάχυση της πληροφόρησης και τη σχετική ενημέρωση. Επίσης, η κοινωνική μελέτη του Εθνικού Κέντρου Κοινωνικών Ερευνών (ερευνητής Κ. Τσακίρης και ο συνεργάτης Δρ. Ρ. Γκέκας), αν και προκαταρκτική είναι αρτιότατη, ενώ δυστυχώς, η συνέχιση και ολοκλήρωση για την αποτίμηση των δράσεων της κοινωνικής αποδοχής και συναίνεσης, απαλείφθηκε και θεωρήθηκε ότι δεν χρειάζεται από το φορέα διαχείρισης (ΕΛΚΕΘΕ), παρά την αντίθετη άποψη της συμβουλευτικής επιτροπής. Επίσης, είναι χρήσιμο να προσθέσουμε, ότι την πρώτη περίοδο δημιουργήθηκε από τον υποφαινόμενο και οδηγός δραστηριοτήτων περιβαλλοντικής αγωγής και εκπαίδευσης για να ενσωματωθεί στα προγράμματα των σχολείων της περιοχής, ενώ οι διεθνούς φήμης εμπειρογνώμονες από το Πανεπιστήμιο Goettingen, Γερμανίας (καθηγητής E. Bergmeier), τη Γαλλική μη κυβερνητική οργάνωση Tour Du Valat (Dr. P. Grillas) και το Πανεπιστήμιο Ιωαννίνων (καθηγητής Π. Δημόπουλος και Δρ. Ι Ζαχαρίας) με εύστοχες παρεμβάσεις και σημαντικό έργο έχουν συμβάλλει τα μέγιστα στο επιστημονικό τμήμα του έργου και για τη μετέπειτα σωστή διαχείριση των λιμνίων. Στα θετικά, πέρα από τις πιο πάνω μελέτες συγκαταλέγεται και η δημιουργία σχετικού εκθεσιακού χώρου που έχει αναλάβει το ΜΑΙΧ, για την προβολή των λιμνίων. Επίσης, ενδιαφέρουσα ήταν και η πρότασή μας, όπως τα; λιμνία στην περιοχή της Χρυσοσκαλίτισσας, τα οποία μπορούν να ενσωματώσουν τις εκεί παραγωγικές δραστηριότητες, τις διεκδικούμενες ιδιοκτησίες και να δημιουργηθεί για την Τοπική αυτοδιοίκηση Γεω-βοτανικό Φυσικό Πάρκο. Επιστημονικά το έργο πιστεύω ότι έχει πετύχει κατά το μεγαλύτερο μέρος του, παρότι ευτυχώς μόνο 2-3 Τεχνικές Εκθέσεις υστερούν σημαντικά αφού αναμασούν, όσα προηγούμενες τεχνικές εκθέσεις έχουν ερευνήσει και τεκμηριώσει, ενώ ανακύπτει και θέμα επιστημονικής δεοντολογίας για τους χειριστές και συντάκτες αυτών των εκθέσεων.
Η άλλη όψη του έργου –η ελλιπής ή και αρνητική, είναι σχεδόν βέβαιο ότι δεν πρόκειται να συνεισφέρει τίποτα το ουσιαστικό για τη συνέχιση της διαχείρισης και προστασίας των πιό πάνω κοσμημάτων του φυσικού περιβάλλοντος, καθότι το έργο δεν κατόρθωσε ή και δεν επεδίωξε την άμεση συνεργασία με δραστήριους τοπικούς φορείς και τοπικές ΜΚΟ. Εξάλλου, δεν επιδιώχθηκε και η μεγαλύτερη δυνατή ένταξη-συμμετοχή της τοπικής κοινωνίας στο έργο, από την έναρξή του. 'Έτσι, η απαξίωση από τις τοπικές κοινωνίες ήλθε πολύ γρήγορα. Αρκεί να ρίξουμε μια ματιά στους βανδαλισμούς και στις καταστροφές που υπέστησαν οι όποιες υποδομές πληροφόρησης-ενημέρωσης στις υπόψη περιοχές των λιμνίων. Απλά σημειώνουμε τη μεμονωμένη συμμετοχή ορισμένων ατόμων ή παράπλευρων της προστασίας φορέων που και αυτές ήσαν πρόχειρες και εμβαλωματικές και εξυπηρετούσαν στιγμιαίες σκοπιμότητες. Εξάλλου, είναι σαφέστατη και η ελλειμματική περιβαλλοντική ευαισθητοποίηση και ενημέρωση της τοπικής κοινωνίας. Ειδικότερα, το πρόγραμμα δεν κατόρθωσε να εντάξει τις ντόπιες κοινωνίες και ιδιαίτερα την Τοπική Αυτοδιοίκηση για τη συνέχιση της προσπάθειας και το μέλλον της διατήρησης-προστασίας των MedPonds της περιοχής τους. Οι λιγοστές και ‘’επιλεγμένες’’ προσπάθειες ώστε να διαφανεί συνεργασία με βοσκούς, γεωργούς, τοπικούς φορείς, τοπικές κοινωνίες, ορισμένους εκπαιδευτικούς και σχολεία πολύ μακρύτερα των περιοχών ενδιαφέροντος, αλλά και την Τοπική Αυτοδιοίκηση, πιστεύω ότι δεν πείθουν επαρκώς για την έκταση και τη σημασία που όφειλαν οι υπεύθυνοι του προγράμματος να προσδώσουν. Ως παράδειγμα, σημειώνονται και με κριτική διάθεση -χωρίς να επιδιώκουμε να γίνουμε κατήγοροι κανενός, τα ακόλουθα, ως συνολική εικόνα:
α) Φαλάσαρνα: Είναι σχεδόν καθολική η καταστροφή του πυρήνα των υγροτόπων στην περιοχή. Χαρακτηριστικό είναι ότι κατά τη διάρκεια εκτέλεσης του έργου συντελέστηκε το μεγαλύτερο μέρος της καταστροφής και συρρίκνωσης του υγρότοπου, που πριν από λίγα χρόνια μάζευε περισσότερα από 130 είδη πουλιών. Σήμερα, εκείνα που έχουν απομείνει είναι δύο παράκτια –μέσα στην αμμώδη παραλία, μικρά σε έκταση κοιλώματα, που ενδεχομένως έχουν δημιουργηθεί με τεχνητά μέσα και δεν αποτελούν φυσικά Εποχικές Λίμνες ή Τέλματα, όπως είχαν περιγραφεί από τους ειδικούς επιστήμονες. Η σχεδόν εχθρική στάση των ντόπιων προς την επιστημονική ομάδα είναι ενδεικτικό της διάστασης των απόψεων, καθόσον δεν επιδιώχθηκε η ελάχιστη δυνατή κοινωνική αποδοχή και συναίνεση, μέσα από το συνεχή διάλογο και την ενημέρωση.
β) Περιοχή Χρυσοσκαλίτισσας- Ελαφονήσι: Η απαξίωση των πολυάριθμων Medponds στη περιοχή είναι εμφανέστατη, αφού πολλά εξ’αυτών ακόμη εκσκάπτονται για το κοκκινόχωμά τους και τις επεκτάσεις των θερμοκηπίων, άλλα και χρησιμοποιούνται ως ποιμνιοστάσια και μάνδρες εκτροφής γιδοπροβάτων, μερικά ως αποθηκευτικοί χώροι για υποδομές της παραλίας από την Τοπική Αυτοδιοίκηση, ενώ άλλα έχουν καταπατηθεί από παράνομες ιδιοκτησίες.γ) Οροπέδιο Σαμαριάς, Ομαλού: Στο οροπέδιο του Ομαλού η εκεί Εποχική Λίμνη του χιονιού μπορεί να φαίνεται ότι βρίσκεται σε καλή κατάσταση, όμως η γειτνίασή της με το έργο της εκεί λιμνοδεξαμενής, της αποστερεί τη φυσικότητα, ενώ μέχρι σήμερα δεν έχει κατορθωθεί να ενταχθεί η περιοχή στα όρια της εκεί NATURA 2000, όπως οι ειδικοί επιστήμονες αποφάνθηκαν εδώ και τρία χρόνια (Καθ. Π. Δημόπουλος, Prof. E. Bergmeir, Dr. P. Grillas). Εξάλλου, ενώ υπάρχει το Δασαρχείο και ο Φορέας Διαχείρισης του Δρυμού της Σαμαριάς, οι υπεύθυνοι του προγράμματος δεν έχουν κατορθώσει ακόμη να προχωρήσουν στη σύναψη ειδικής συμφωνίας, πρωτόκολλο διατήρηση της συνέχειας της προστασίας και διατήρησης της περιοχής, ώστε να είναι στη δικαιοδοσία του υπάρχοντος Φορέα Διαχείρισης ή και του Δασαρχείου Χανίων.
δ) Νήσος Γαύδος: Οι βραχόλιμνες ή αρόλιθοι στη νήσο Γαύδο βρίσκονται συνεχώς στις επιπτώσεις της ρύπανσης από τη βόσκηση των αιγοπροβάτων, ενώ δεν επιτεύχθηκε οποιαδήποτε συμφωνία με τους βοσκούς και την Τοπική Αυτοδιοίκηση για το μέλλον της προστασίας και διατήρησης αυτών των Medponds.
ε) Λίμνη του Κουρνά: Η παραλίμνια κοιλότητα στο έδαφος που άλλοτε χαρακτηριζόταν ως Εποχικό Τέλμα (πριν από τρία χρόνια με τη συνδρομή ειδικών επιστημόνων είχε επισημανθεί το αμφισβητούμενο γεγονός της ύπαρξης αυτού του τύπου του οικοτόπου), δεν υπάρχει πλέον ως ζωτικό υγρο-οικοσύστημα ή αξιόλογη μονάδα, παρά μόνο ως χέρσο ή καλλιεργούμενο έδαφος, ενώ η περιοχή διεκδικείται από περιοίκους γεωργούς. Πιστεύουμε ότι και εδώ η απουσία ουσιαστικού διαλόγου με τους ντόπιους, αλλά και η επαμφοτερίζουσα επιστημονική ύπαρξη των λιμνίων δεν επιτρέπουν ευοίωνες προοπτικές.Ωστόσο, αξίζει να αναφερθούν, προς αποφυγή μελλοντικών παρεκκλίσεων, ότι κατά την εκτέλεση του έργου υπήρξαν παρεκκλίσεις από τους αρχικούς στόχους, τόσο ως προς στις δράσεις των εταίρων, όσο και προς δαπάνες αλλότριες των στόχων. Ειδικότερα, κατά την έναρξη του έργου αποχώρησε ο τοπικός φορέας ενημέρωσης και ευαισθητοποίησης η ΜΚΟ -Οικολογική Πρωτοβουλία Χανίων. Επίσης, επιτρέψτε μας να σας απαριθμήσουμε ότι ορισμένες δαπάνες έγιναν προς άλλη κατεύθυνση και με τέτοιο τρόπο που δεν πρόσφεραν το οτιδήποτε στη μελλοντική Προστασία και Διατήρηση των Medponds στην Κρήτη. Ενδεικτικά και μόνο αναφερόμαστε στις δαπάνες των γεωτρήσεων στον Ομαλό, οι παλαιοκλιματικές αναλύσεις από το πανεπιστήμιο του Ταλίν της Εσθονίας (οι εκεί επιστήμονες βρέθηκαν σε επιστημονικό αδιέξοδο, καθώς δεν μπόρεσαν να αναγνωρίσουν τους γυρεόκοκκους των ελληνικών φυτών), τα ραδιενεργά αναλώσιμα προς σχετικό εργαστήριο του ΕΚΕΦΕ Δημόκριτος, πολυάριθμες αποστολές στα Χανιά όπου συμμετείχαν και άτυποι συνεργάτες του έργου-όπως αποκαλούνται για το νομότυπο της επιλέξιμης περίπτωσης, ενώ δεν αξιοποιήθηκε κατ’ελάχιστον από την υπευθυνότητα του προγράμματος, ούτε η προηγούμενη πολύ επιτυχημένη καμπάνια κοινωνικής συναίνεσης, ούτε η αντίστοιχη εμπειρία ως προς την περιβαλλοντική εκπαίδευση που διαθέτει το Μεσογειακό Αγρονομικό Ινστιτούτο Χανίων ή και το Πολυτεχνείο Κρήτης, ή και το παράρτημα Ηρακλείου Κρήτης του ΕΛΚΕΘΕ , μέσα από σχετικά και επιτυχημένα προγράμματα του Life, Climate & Environment, Υπουργείων Παιδείας, Ανάπτυξης, Γεωργίας κ.ά. (CRETAPLANTS, GAVDOS, ΕΠΕΑΕΚ, ΠΕΝΕΔ κ.ά.). Εξάλλου, οι δαπάνες για ταξίδια στο εξωτερικό ανήλθαν σε μεγάλα ύψη και χωρίς να εντάσσονται στους στόχους και στην επιστημονική κάλυψη γνωστικών αντικειμένων του έργου (π.χ. Μαρόκο, Γαλλία, Ισπανία, Ιταλία κ.ά).
Ωστόσο, θα ήταν τουλάχιστον υπερβολή να ισχυριστούμε ότι ο υπεύθυνος διαχειριστής του έργου ενσυνείδητα εκμεταλλεύτηκε τον προβληματικό έως και αδιάφορο ελεγκτικό ρόλο των αρμόδιων οργάνων της Ε.Ε., οι οποίοι δεν υπεισέρχονται σε βασικές συνιστώσες μιας έστω κα ουσιαστικής αξιολόγησης, αλλά παραμένουν προσκολλημένοι μόνο στις γραφειοκρατικές διατυπώσεις και διαπιστώσεις. 'Έτσι, είναι πρόδηλο ότι τα χρήματα που δαπανήθηκαν ( 1.275.000Ευρώ) δεν ‘’έπιασαν τόπο’’ , παρότι η έγκρισή τους αφορούσε στην προστασία του περιβάλλοντος, στη διατήρηση της περιβαλλοντικής κληρονομιάς και στην αναβάθμιση της ποιότητα ζωής. Και συνήθως ερωτούν οι ντόπιοι. Η υποδομή στο τοπικό περιβάλλον θάναι μόνο κάποια κιόσκια, ενημερωτικές πινακίδες, κάποιοι ξύλινοι διάδρομοι πρόσβασης, κάποιες εκσκαφές για ποτίστρες ή και ξύλινες ποτίστρες, κάποια CD, DVD, Video και φυλλάδια; Και η διάσταση με τον Τοπικό Αναπτυξιακό Οργανισμό της δυτικής Κρήτης (ΟΑΔΥΚ), εξαιτίας προσφυγών στην Ε.Ε. και το ΥΠΕΧΩΔΕ ''καλά κρατεί'', διαγράφοντας έτσι το στίγμα της απουσίας ενημέρωσης και κοινωνικής αποδοχής. Και πηγαίνετε να δείτε, τρεις μήνες μετά την ολοκλήρωση του έργου, σε ποιά κατάσταση βρίσκονται όλες εκείνες οι κατασκευές (κιόσκια, διάδρομοι, ενημερωτικές πινακίδες, εκσκαφές και γεωτρήσεις κ.ά) που αφέθηκαν στις υπόψη περιοχές του έργου ( Ομαλός, Φαλάσαρνα, Χρυσοσκαλίτισσα, Κουρνάς, Γαύδος), χωρίς να εξασφαλιστούν εχέγγυα και συνέχιση της προστασίας και διαχείρισης των λιμνίων από τοπικούς φορείς!
Στις συζητήσεις που κατά καιρούς είχαμε με αγρότες, κτηνοτρόφους, εκπαιδευτικούς, παράγοντες της Τοπικής Αυτοδιοίκησης και απλούς πολίτες του Ν. Χανίων, που νοιάζονται για το καλύτερο και δραστηριοποιούνται στον τόπο τους, βγαίνει το ακόλουθο συμπέρασμα. Τα τοπικά περιβαλλοντικά έργα που αφορούν στολίδια του φυσικού περιβάλλοντος για την προστασία και διατήρησή τους, μπορούν να προσδώσουν προστιθέμενη περιβαλλοντική και οικονομική αξία, όταν η συνδιαχείριση περιλαμβάνει σωστούς προσανατολισμούς και βιώσιμες προοπτικές. Αυτή όμως η πρακτική απαρέγκλιτα απαιτεί ενημέρωση, διάλογο και δράσεις ευρείας αποδοχής με την ενεργό συμμετοχή δραστήριων τοπικών φορέων, ομάδων ευαισθητοποιημένων ενεργών πολιτών και της Τοπικής Αυτοδιοίκησης.
Για άλλη μια φορά χάθηκαν οι ευκαιρίες και ξοδεύτηκαν αρκετά χρήματα (1.275.000Ευρώ) για την ένταξη του φυσικού περιβάλλοντος δίπλα στις τοπικές κοινωνίες, ενώ οι στόχοι για περιβαλλοντική ενημέρωση και ευαισθητοποίηση είχαν αρχίσει να ξεθωριάζουν, πολύ πριν ολοκληρωθεί το έργο γιατί δεν διέθετε όραμα και προοπτικές. Αλλά, και κάτι ακόμη. Δεν υπάρχει χειρότερη συμπεριφορά, προς τους συνανθρώπους και το περιβάλλον, όταν οι με οποιοδήποτε τρόπο ευνοηθέντες από περιστάσεις και κομματικούς μηχανισμούς, όπου υποτίθεται ότι υπηρετούν, να εξελίσσονται και να καταλήγουν σε αγνώμονες παραστάτες. Και μια, αν μου επιτρέπεται, συμβουλή. Οφείλουμε όλοι να περιφρουρούμε τις αξίες εκείνες που έχουν στόχο εκπτώσεις για το φυσικό περιβάλλον, τις τοπικές κοινωνίες, την περιβαλλοντική εκπαίδευση των νέων ανθρώπων, …….τον επιστήμονα, την ενημέρωση και πληροφόρηση των κοινωνικών εταίρων. Οι αποκαλούμενοι επαΐοντες, οφείλουν να αντιληφθούν ότι η περιβαλλοντική κληρονομιά ανήκει στις ντόπιες κοινωνίες. Τέλος, κάθε έργο Life-Φύση, πρέπει να στηρίζεται στις δυναμικές των δράσεών του και στη μεγαλύτερη δυνατή συμμετοχή των ντόπιων. Κάθε έργο Life-Φύση, πρέπει να αποκτήσει μηχανισμούς επαναπροσανατολισμού των δράσεων και τη μεγαλύτερη δυνατή συμμετοχή των ντόπιων, ενσωματώνοντας με διάλογο, συνεργασία και συναίνεση τις τοπικές ιδιαιτερότητες (ιδιοκτησιακό καθεστώς και διεκδικούμενες εκτάσεις, παραγωγικές δραστηριότητες, τοπικά αναπτυξιακά σχέδια, διαχειριστικός φορέας κ.ά.). Κάθε έργο Life-Φύση και οι δράσεις τους οφείλουν να εξελίσσονται ως παραδείγματα καλών πρακτικών προστασίας και διαχείρισης του περιβάλλοντος και όχι πεδίο αντιπαραθέσεων με τους τοπικούς φορείς.

Related Posts Plugin for WordPress, Blogger...