_______________

" In all things of Nature, there is something of the marvelous" (Aristotle -Parts of Animals, I.645A16)

" Nature ......loves simplicity and unity" ( J. Kepler -Apologia)


****** Για το Περιβάλλον, τη Βιώσιμη Προοπτική και ......άλλα Σημαντικά!

(http://sites.google.com/site/perivalloncom/
http://www.perivallon.com, http://envifriends2.blogspot.com, http://envifriends.blogspot.com)
_______________

* ΦΥΣΗ & ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ ----- * ΑΝΘΡΩΠΟΣ & ΚΟΙΝΩΝΙΑ -

- Ο ΚΑΙΡΟΣ -

- Το Νερό μέσα από τις Παγκόσμιες Κλιματικές Αλλαγές

Το πρόβλημα της ‘‘κρίσης του νερού’’ είναι υπαρκτό. Σήμερα, ο πλανήτης μας –με την περιβαλλοντική διάσταση, τη δημογραφική εξέλιξη και την κοινωνικο-οικονομική ανάπτυξη- απαιτεί επάρκεια καθαρού νερού αρίστης ποιότητας. Περιθώρια συνετής χρήσης υπάρχουν, αλλά όμως υπάρχει άμεση ανάγκη να μεταβάλουμε τις παραδοσιακές συνήθειες μας και να λειτουργήσουν επιτέλους τα απαραίτητα θεσμικά μέτρα σε τοπικό επίπεδο. Αυτά μάλιστα τα μέτρα αρχίζουν να υιοθετούνται σε μερικές περιοχές της χώρας μας, για την από κοινού αντιμετώπιση του νερού, ως αγαθού σε ανεπάρκεια.
 Η παρουσία του νερού, ως κυρίαρχου στοιχείου της φύσης και της ζωής, προβληματίζει τη διεθνή επιστημονική κοινότητα για το κατά πόσο οι παγκόσμιες περιβαλλοντικές μεταβολές θα επηρεάσουν τον υδρολογικό κύκλο του νερού, τα αποθέματα και την κατανομή του, ενώ συζητιόνται και οι άμεσες και έμμεσες επιπτώσεις του στα οικοσυστήματα,στην οικονομική, κοινωνική, πολιτική, πολιτισμική και στην αναπτυξιακή προοπτική κάθε περιοχής.
Οι απαισιόδοξοι περιβαλλοντολόγοι διατείνονται, εδώ και χρόνια, ότι, με τις υπάρχουσες συνθήκες και την περαιτέρω εντατικοποίηση των δραστηριοτήτων του ανθρώπου - χωρίς να λαμβάνονται ουσιαστικά μέτρα για την προστασία του περιβάλλοντος -  η θερμοκρασία της γης θα ανέβει 2-50C τον ερχόμενο αιώνα. Αυτό κατά την άποψή τους θα σημάνει λιώσιμο των πάγων και επομένως μεταξύ των άλλων, εξαφάνιση κάτω από τη θάλασσα, επίπεδων παράκτιων περιοχών και νησιών, ενώ το φαινόμενο της υφαλμύρωσης των υπόγειων νερών θα ενταθεί, ειδικότερα στις παράκτιες ζώνες. Επίσης, αυτές οι προβλέψεις αφορούν τη μεταβολή στο κλίμα, στην κατανομή των βροχοπτώσεων, αλλά και στην πανίδα και χλωρίδα, στα οικοσυστήματα, στη γεωργοκτηνοτροφική και στη δασική παραγωγή, ενώ αρκετές περιοχές του πλανήτη μας θα ερημοποιηθούν.
Εξάλλου, αρκετοί επιστήμονες θεωρούν, ότι οι προβλέψεις για τις κλιματικές μεταβολές είναι επισφαλείς όταν δεν συνεκτιμώνται, για το ζήτημα της αύξησης της θερμοκρασίας του πλανήτη, και άλλοι παράγοντες, όπως είναι για παράδειγμα η ατμοσφαιρική νέφωση, οι ωκεανοί, η ηφαιστειακή δραστηριότητα κ.ά. Δηλαδή, οι μηχανισμοί και τα φαινόμενα ....(για ολόκληρο το κείμενο πατήστε κλικ ΕΔΩ)
που διαμορφώνουν και επηρεάζουν το κλίμα, είναι πολύπλοκα, πολυσχιδή, ενώ πλήθος από παράγοντες παρεμβαίνουν τοπικά,  διαφοροποιώντας και μορφοποιώντας κάθε στιγμή τη δική τους κυριαρχία πάνω σ’αυτό που αποκαλείται κλιματική  μεταβολή του πλανήτη.
Σήμερα, με τη γενικότερη ευαισθητοποίηση στα θέματα προστασίας του περιβάλλοντος, την αναγκαιότητα της αειφορικής ανάπτυξης, αλλά και εξαιτίας των επερχόμενων παγκόσμιων περιβαλλοντικών μεταβολών, προβάλλει επιτακτική η ανάγκη για συνετή διαχείριση των πόρων του περιβάλλοντος και ιδιαίτερα του νερού.
Ωστόσο γνωρίζουμε, ότι το νερό είναι αναντικατάστατη ουσία, βασικό στοιχείο στη διατήρηση της ισορροπίας της φύσης. Οι φυσικές και χημικές του ιδιότητες στηρίζουν τους βιολογικούς κύκλους των οργανισμών και ελέγχουν τις κλιματικές και γεωλογικές συνθήκες κάθε περιοχής. Το νερό, ως τροφή και ως πρώτη ύλη είναι στενά συνδεδεμένο με τη ζωή και περιγράφει την ανθρώπινη πολιτιστική εξέλιξη μέσα στους αιώνες. Από πολύ παλιά ο άνθρωπος χρησιμοποιούσε το νερό για τυπικές χρήσεις, αλλά και για την κάλυψη πολιτιστικών και αναπτυξιακών του αναγκών. Από τη μυθολογία και τους αρχαίους πολιτισμούς γνωστά είναι τα έργα ύδρευσης και άρδευσης. Με το πέρασμα των αιώνων, διαφοροποιούνται οι χρήσεις του νερού, εντατικοποιούνται οι ανθρωπογενείς δραστηριότητες που σχετίζονται με αυτό και αρχίζουν να εμφανίζονται κίνδυνοι που απειλούν την ποιότητα και την επάρκειά του.
Είναι γνωστό ότι, με κινητήρια δύναμη την ηλιακή ενέργεια, η βιόσφαιρά μας, κυριαρχείται από τον αέναο κύκλο του νερού με τις διεργασίες της εξάτμισης και εξατμισοδιαπνοής, της βροχόπτωσης, της φυσικής ροής και της κίνησης του στην επιφάνεια του εδάφους, αλλά και τη διείσδυσή του βαθύτερα μέσα στο έδαφος. Δηλαδή, ο υδρολογικός κύκλος του νερού περιλαμβάνει μεταφορά, αποθήκευση και μεταβολή της φυσικής κατάστασής του. Επομένως, μέσω του υδρολογικού κύκλου μπορούν να απαντηθούν ερωτήματα που έχουν σχέση με τα ποσοτικά χαρακτηριστικά του νερού, την υδρολογία και την υδροδυναμική του, ενώ οι μεγάλες υδατοσυλλογές, όπως είναι οι θάλασσες και οι μεγάλες λίμνες, παίζουν σημαντικό ρόλο στον υδρολογικό κύκλο του νερού. Το ζήτημα όμως που ανακύπτει είναι, κατά πόσον οι παγκόσμιες περιβαλλοντικές μεταβολές και μέχρι πιό βαθμό, θα επηρεάσουν τον κύκλο του νερού.
 Το νερό, ως ανόργανη χημική ένωση εμφανίζεται σε όλα τα τμήματα της βιόσφαιρας με τις τρεις φάσεις του. Έχει ασυνήθιστη ασύμμετρη μοριακή δομή και αποτελεί τον παγκόσμιο διαλύτη, αφού έχει πολύ μεγάλη διαλυτική ικανότητα. Η μεγάλη διαλυτική ικανότητα του νερού, καθώς και η ανώμαλη εξάρτηση της πυκνότητάς του από τη θερμοκρασία, είναι μία από τις κύριες φυσικές ιδιότητες του νερού που το χαρακτηρίζουν. Γνωστή είναι επίσης, η δράση του νερού στο έδαφος, στα πετρώματα και στη ζωή. Το νερό δηλαδή, είναι συστατικό πρωταρχικής σημασίας που με τη δομή του, την παρουσία του, και τις ιδιότητές του, παίζει σημαντικό ρόλο στα οικοσυστήματα, στους βιογεωχημικούς κύκλους των στοιχείων και στην ανάπτυξη. Επομένως, λαμβάνοντας υπόψη τις επερχόμενες μεταβολές της θερμοκρασίας της ατμόσφαιρας, οφείλουμε να δούμε τις διαφοροποιήσεις του νερού, τη σύστασή του και τις διεργασίες του μέσα από τη διαμορφούμενη καινούργια προοπτική.
Όπως γνωρίζουμε, η ηλιακή ακτινοβολία αποτελεί πρωταρχικής σημασίας παράγοντα για τα υδάτινα οικοσυστήματα. Η ενέργεια αυτής της ακτινοβολίας, εκτός από την άμεση βιολογική χρήση της, επηρεάζει τη θερμική κατάσταση των υδάτινων μαζών και επομένως την υδροδυναμική τους, την ανακύκλωση των θρεπτικών συστατικών και των διαλυμένων αερίων. Εξάλλου το φως, είναι σημαντικός παράγοντας οικολογικής σπουδαιότητας για την υδρόβια πανίδα και χλωρίδα κάθε περιοχής, ενώ η διαφάνεια του νερού αποτελεί κριτήριο για τη διαπερατότητα του φωτός μέσα σε μια υδάτινη μάζα, καθώς και για την τροφική κατάσταση διαφόρων υδάτινων περιοχών.
Η κατάσταση μεταβολής της διαύγειας του νερού και η θολερότητά του επηρεάζουν εκτός από τη θερμοκρασία και την αισθητική, το βιολογικό περιβάλλον, καθώς και τις τροφικές σχέσεις και δραστηριότητες. Όπως είναι γνωστό, η ηλιακή ενέργεια όταν απορροφάται από τα υδάτινα οικοσυστήματα, μετατρέπεται σε θερμότητα η οποία αποτελεί τη σημαντικότερη αβιοτική παράμετρο της βιόσφαιρας, διότι επιδρά στο μεταβολικό ρυθμό, στην κατανάλωση του οξυγόνου κατά την αναπνοή των οργανισμών, αλλά και στις διαδικασίες διάσπασης – αποσύνθεσης των οργανικών συστατικών και των προϊόντων της αφομοίωσης των οργανισμών. Η θερμοκρασία δηλαδή, αποτελεί περιοριστικό παράγοντα για την ανάπτυξη των υδρόβιων οργανισμών, παίζοντας καθοριστικό ρόλο στις δομικές – λειτουργικές ιδιότητες κάθε υδάτινου οικοσυστήματος.
Επίσης, τη θερμική συμπεριφορά του νερού κάθε υδατοσυλλογής επηρεάζουν κάθε φορά μορφομετρικοί, κλιματικοί και άλλοι παράγοντες, οι οποίοι οδηγούν σε στρωματοποιημένα ή μη νερά, σε θερμικές διαφοροποιήσεις με δική τους ή μη κυκλοφορία των νερών, σε εύκρατες, τροπικές ή πολικές υδατοσυλλογές, σε διμικτικές, μονομικτικές, πολυμικτικές ή αμικτικές λίμνες, σε λίμνες πρώτης, δεύτερης ή τρίτης τάξης, κ.ά.
Η ενεργός οξύτητα στα νερά (pH) εξαρτάται από τη θερμοκρασία, την αλατότητα, τις συγκεντρώσεις αερίων, διαφόρων αλάτων, ενώσεων και ουσιών, αλλά και από τη μεταβολική δραστηριότητα των υδρόβιων οργανισμών. Τα περισσότερα νερά παρουσιάζουν μεγάλη ρυθμιστική ικανότητα, ενώ υπάρχουν στενές σχέσεις μεταξύ του υδροξειδίου του άνθρακα, της φωτοσύνθεσης και του pH. Εξάλλου, τα διαλυμένα αέρια σε ένα υδάτινο σύστημα δίνουν σημαντικές πληροφορίες για το είδος των εκεί βιολογικών και χημικών αντιδράσεων, αλλά και για το μεταβολισμό των οργανισμών που τα έχουν ανάγκη. Για παράδειγμα, το διαλυμένο οξυγόνο είναι ουσιώδες για τις αναπνευστικές λειτουργίες των περισσότερων υδρόβιων οργανισμών, ενώ η κατάσταση της οξυγόνωσης των νερών δίνει πληροφορίες για την τροφική κατάσταση και τις λειτουργίες και τις χρήσεις που το νερό αυτό εξυπηρετεί.
Ως προς το διοξείδιο του άνθρακα στο νερό, η φωτοσύνθεση και η αναπνοή είναι οι κύριοι παράγοντες που επηρεάζουν τη συγκέντρωσή του και επιδρούν ρυθμιστικά στις απότομες μεταβολές του στα φυσικά νερά.
Επειδή, τα φυσικά νερά είναι διαλύτες ενός σημαντικού αριθμού αλάτων, η αγωγιμότητά τους καθορίζει την κινητικότητα του συνόλου των ιόντων μέσα στο νερό. Επίσης, με την περιεκτικότητα του νερού σε ηλεκτρολύτες είναι συνδεδεμένη και η αλατότητα, η οποία επηρεάζει έμμεσα τους οργανισμούς, γιατί η μεταβολή της προκαλεί τροποποίηση της φυσικοχημικής κατάστασης του νερού. Ωστόσο, η ικανότητα του νερού να εξουδετερώνει τις όξινες επιπτώσεις –από απορροές και απορρίψεις- βασίζεται στην αλκαλικότητά του η οποία είναι ένας δείκτης που φανερώνει τη φύση των πετρωμάτων της λεκάνης απορροής, το βαθμό αποσάθρωσής τους γιαυτό και μετρά τη ρυθμιστική ικανότητα του νερού.
Άλλη μια φυσική ιδιότητα του νερού είναι η σκληρότητά του και εκφράζεται πρωτίστως από τις συγκεντρώσεις του διαλυμένου ασβεστίου και μαγνησίου που βρίσκονται σ’ αυτό. Ως προς τα χλωριούχα ιόντα, οι συγκεντρώσεις τους είναι συνήθως μικρές στα φυσικά νερά, αυξάνουν όμως σε ρυπασμένα και υφάλμυρα νερά, ενώ τα θειικά ιόντα είναι πολύ διαδεδομένα στα φυσικά νερά, καθώς εμπλουτίζονται με αυτά και από τις ανθρωπογενείς δραστηριότητες.
Όπως είναι γνωστό, η βιολογική παραγωγικότητα στα νερά εξαρτάται από τα διαλυμένα σε αυτά θρεπτικά άλατα, από τα οποία ο φώσφορος και το άζωτο θεωρούνται ότι είναι οι περισσότερο σημαντικοί παράγοντες για την ανάπτυξη φυτικών οργανισμών. Ο φώσφορος και οι ενώσεις του, παίζουν σημαντικό ρόλο στο βιολογικό μεταβολισμό, ενώ τα άλατα του αμμωνίου, τα νιτρώδη και νιτρικά άλατα, εφοδιάζουν ένα υδάτινο σύστημα με άζωτο που είναι ουσιώδες για τις τροφικές σχέσεις των οργανισμών. Τα τελευταία αυτά άλατα προέρχονται από μια ποικιλία βιογεωχημικών αντιδράσεων και μηχανισμών, στους οποίους παρεμβαίνουν αερόβιοι και αναερόβιοι μικροοργανισμοί. Εξάλλου, και οι σχέσεις ανάμεσα στα θρεπτικά άλατα έχουν ιδιαίτερη σημασία για τον έλεγχο των πηγών προέλευσής τους. Το πυρίτιο στα φυσικά νερά εμφανίζεται συνήθως με μικρές συγκεντρώσεις, ενώ η συνολική ποσότητα του ανόργανου άνθρακα που περιέχεται στα νερά, συχνά εκτιμάται με βάση τις μετρήσεις της συνολικής αλκαλικότητας του pH και της θερμοκρασίας.
Οι τοξικές ουσίες που βρίσκονται στα νερά προέρχονται από φυσικά αίτια ή είναι συνθετικής προέλευσης, δημιουργώντας τοξικά φαινόμενα και βιοσυσσώρευση, ενώ οι οργανικές ενώσεις που προέρχονται από τις ανθρωπογενείς δραστηριότητες είναι επικίνδυνες για την υγεία του ανθρώπου και τους περισσότερους υδρόβιους οργανισμούς.
Κάθε αλλοίωση των χαρακτηριστικών των φυσικών νερών αποτελεί ρύπανση που μπορεί να οδηγήσει σε διαταραχές των οικοσυστημάτων και να προκαλέσει βλάβες στον άνθρωπο και στα υλικά. Η ρύπανση των νερών μπορεί να καταστεί πρόβλημα οικονομίας, υγείας, αισθητικής, κ.ά. Ρύπανση μπορεί να προκληθεί από τα αστικά λύματα και τις γενικότερες δραστηριότητες του ανθρώπου μετά από φυσικές και χημικές μεταβολές των νερών. Περισσότερο επιβλαβής θεωρείται η ρύπανση από τις βιομηχανίες, τις απορρίψεις πετρελαιοειδών, καθώς και από τις γεωργοκτηνοτροφικές δραστηριότητες, όταν γίνεται κατάχρηση λιπασμάτων και φυτοφαρμάκων. Όταν οι προστιθέμενες θρεπτικές ουσίες στα νερά από φυσικά ή ανθρωπογενή αίτια υπεραυξάνουν το περιεχόμενο των νερών σε θρεπτικά άλατα, είναι δυνατό να ευνοηθεί η ανάπτυξη ορισμένων μικροφυκών και να υπεραυξηθεί η υδρόβια βλάστηση. Σ’ αυτές τις περιπτώσεις προκαλείται ευτροφισμός. Ρύπανση όμως και ευτροφισμός δεν είναι πάντοτε το ίδιο πράγμα. Σήμερα, με τη βοήθεια μαθηματικών σχέσεων είμαστε σε θέση να γνωρίζουμε την τροφική κατάσταση κάθε υδάτινης περιοχής, αλλά και να προβλέπουμε δυσάρεστες καταστάσεις. Είναι γνωστό εξάλλου, ότι η παρουσία ή απουσία ορισμένων οργανισμών – σε ποιοτική και ποσοτική βάση - και η εφαρμογή ορισμένων σχέσεων που τους αφορούν μπορεί να μας φανερώσει την πορεία και τις προοπτικές ορισμένων ποιοτικών χαρακτηριστικών των νερών. Αλλά αυτό που ουσιαστικά συμβάλλει στη γνώση της οικολογικής στάθμης - ποιότητας των υδάτινων οικοσυστημάτων είναι η οικομετρική ανάλυση, η οποία λαμβάνει υπόψη της ποικίλους συνδυασμούς παραγόντων διεπιστημονικής έρευνας και μετρήσεων καθώς και την ερμηνεία των οικολογικών δεδομένων.
Τα εσωτερικά νερά αποτελούν φυσικούς πόρους που περικλείουν σημαντικές λειτουργίες για τη βιόσφαιρα και το φυσικό μας περιβάλλον, ενώ οι ωφελιμιστικές αξίες για τον άνθρωπο και το περιβάλλον είναι πολλαπλές. Στις οδούς μεταφοράς του νερού (χείμαρροι, ποτάμια, ρυάκια κ.ά.) και στις υδατοσυλλογές (θάλασσες, λίμνες, λιμνοθάλασσες, έλη, λιμνοδεξαμενές, κ.ά.), διαμορφώνονται ορισμένα χαρακτηριστικά τα οποία με τη βοήθεια βιο-γεωχημικών και μικρο-βιολογικών διεργασιών συνθέτουν τα οικοσυστήματά τους. Η σύνθεση και κατανομή αυτών των οικοσυστημάτων ποικίλλει σε μορφομετρικά μεγέθη, σε υδροδυναμικές διεργασίες, σε βιολογική δραστηριότητα, σε γεωγραφική κατανομή και σε εποχιακή βάση.
Αυτό όμως που επανειλημμένα έχει τονισθεί από διεθνούς φήμης επιστήμονες είναι ότι οι μορφολογικές, υδρολογικές και κλιματικές συνθήκες είναι προσδιοριστικοί παράγοντες για τη διατήρηση των φυσικών λειτουργιών και της βιολογικής παραγωγικότητας των οικοσυστημάτων των εσωτερικών νερών. Τα ζητήματα διαχείρισής του νερού και η σχετική πολιτική της είναι ιδιαίτερα σημαντικό θέμα, το οποίο έχει την ανάγκη πολυεπιστημονικής κάλυψης και διεπιστημονικής προσέγγισης. Ένα τέτοιο σύστημα ορθολογικής διαχείρισης των νερών θα πρέπει συνεχώς να επικαιροποιείται ως προς τα ποιοτικά και ποσοτικά του χαρακτηριστικά, ενώ είναι απαραίτητες και οι κοινωνικο-οικονομικές συνιστώσες και τάσεις σε κάθε υδρολογική λεκάνη, καθώς και οι προοπτικές περαιτέρω ανάπτυξης της περιοχής.
Related Posts Plugin for WordPress, Blogger...