_______________

" In all things of Nature, there is something of the marvelous" (Aristotle -Parts of Animals, I.645A16)

" Nature ......loves simplicity and unity" ( J. Kepler -Apologia)


****** Για το Περιβάλλον, τη Βιώσιμη Προοπτική και ......άλλα Σημαντικά!

(http://sites.google.com/site/perivalloncom/
http://www.perivallon.com, http://envifriends2.blogspot.com, http://envifriends.blogspot.com)
_______________

* ΦΥΣΗ & ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ ----- * ΑΝΘΡΩΠΟΣ & ΚΟΙΝΩΝΙΑ -

- Ο ΚΑΙΡΟΣ -

- Μυθολογικά Πλάσματα, Θεριά, Τέρατα και Φαινόμενα στις Ελληνικές Λίμνες!

Η πλειονότητα των πολιτισμών αναγνωρίζει το γεγονός ότι η ζωή ξεκίνησε μέσα από το νερό και αυτό αποτυπώνεται στους μύθους και στις παραδόσεις τους. Για παράδειγμα, πολλές από τις Νύμφες, όπως οι Ναϊάδες προστάτιδες των νερών, κατοικούσαν στα γλυκά νερά και διέθεταν μαγικές δυνάμεις. Στη συντροφιά τους συμμετείχαν νεράιδες και ξωτικά, ξωνέρια και στοιχειά, θεριά, τέρατα και άγνωστα πλάσματα. Όλα αυτά πλημμύρισαν και τον ελληνικό λαϊκό πολιτισμό και συνόδευσαν τη ζωή των ανθρώπων στις καθημερινές τους δραστηριότητες. Αλλά ταυτόχρονα, οι λίμνες, τα έλη και άλλες υγροτοπικές περιοχές, ήταν και κοιτίδα παραδόσεων για ανεξήγητα φαινόμενα, μα και καταστάσεων που κάλυπταν με δέος, φόβο και φαντασία, τη συνύπαρξη του ανθρώπου με τη Φύση, από καταβολής κόσμου.  Δεν είναι λίγοι οι ντόπιοι λαογράφοι που με γλαφυρότητα μας εισάγουν στο τότε κόσμο, δίπλα στις λίμνες, στις πηγές και στα ποτάμια. ‘’Δίπλα στις όχθες της λίμνης…….. δεν ήταν λίγοι αυτοί που είχαν νοιώσει το αίμα τους να παγώνει στο άκουσμα παράξενων ήχων ή στη θέα τεράτων και δράκων. Και μπορεί ορισμένοι να έσπευδαν να χλευάσουν αυτούς που τα έζησαν, ήταν όμως οι ίδιοι που αναθεωρούσαν την χλεύη τους έχοντας απέναντί τους συνανθρώπους, συγχωριανούς και φίλους με χαμένα τα λογικά τους. Και μπορεί να ήταν πολλοί ακόμα αυτοί που εξακολουθούσαν να αμφιβάλουν, ήταν όμως όλοι τους παρόντες, τρομαγμένοι μάρτυρες στον υπόκωφο θόρυβο, στο ανεξήγητο μουγκρητό, στους βρυχηθμούς που έρχονταν από τη μεριά της λίμνης η του ποταμού απροειδοποίητα, λες και κάτι ήθελε να δονήσει μαζί με τους τοίχους των σπιτιών τους και τις τρομαγμένες τους καρδιές’’.
Στην ροή του χρόνου αυτά τα μυθολογικά πλάσματα, τα θεριά, τα τέρατα και οι ήχοι  που τα συνόδευαν, απομυθοποιήθηκαν, πήραν τις πραγματικές τους διαστάσεις και φανερώθηκαν υπαρκτά ως υδρόβια πτηνά, αμφίβια, ψάρια, αλλά και ως φυσικά φαινόμενα που κυριαρχούν στο ελληνικό περιβάλλον. Μεταξύ αυτών ας δούμε τα σημαντικότερα, όπως παρουσιάζονται μέσα από τη λαϊκή μας παράδοση.
α) Οι δύο Δράκοι. Ο θρύλος για τις Δρακόλιμνες του Σμόλικα και της Πίνδου μιλάει για την πάλη των δύο δράκων που κατοικούσαν στα βαθιά νερά αυτών των λιμνών. Ο ένας πετούσε δέντρα από το Σμόλικα και ο άλλος βράχια από τη Γκαμήλα. Ο μύθος αυτός πρέπει να προέρχεται από την παρουσία του σπάνιου αμφιβίου του Τρίτωνα (Triturus alpestris) που ζει στα νερά των λιμνών και που μοιάζει με μικρό δράκο.
β) Υδρόβια Κριάρια. Για τη λίμνη Βουλιαγμένη της Αττικής, αλλά και για άλλες λίμνες μιλούν για παράξενα υδρόβια όντα με τη μορφή κριαριού που ανέρχονταν από τα βάθη των λιμνών, έβγαιναν στα γειτονικά λιβάδια και απήγαγαν τα ζώα που έβοσκαν στην περιοχή. Στη συνέχεια τα έσερναν, πνίγοντάς τα στα βάθη των λιμνών.
γ) Η Δημιουργία της Μεγάλης Πρέσπας. Για τη δημιουργία της Μ.Πρέσπας ο σχετικός μύθος λέει ότι ‘’πριν πολλά χρόνια, στη μέση της λίμνης Αχρίδας (βρίσκεται στα σημερινά Σκόπια), έμενε ένα τεράστιο, τρομακτικό τέρας που αναποδογύριζε τις βάρκες όσων προσπαθούσαν να περάσουν απέναντι. Ο προστάτης της περιοχής ΄Αγιος. Ναούμ, αποφάσισε να βοηθήσει τους ντόπιους ωθώντας και απομονώνοντας το τέρας προς το γειτονικό βουνό. Το τέρας στην προσπάθειά του να ξεφύγει, τσακίστηκε στα βράχια της λίμνης και έκανε μια μεγάλη τρύπα χαμηλά στο βουνό. Έτσι, το νερό της Αχρίδας άρχισε να χύνεται από την άλλη πλευρά του βουνού, σχηματίζοντας μια άλλη λίμνη, τη Μεγάλη Πρέσπα’’.
δ). Το Μυθικό Πλάσμα Ήταυρος. Ο Ήταυρος, ήταν το μυθολογικό πλάσμα που ζούσε στις λίμνες Κωπαίδα, Κάρλα, αλλά και στον Οζερό, και στο μεγάλο βάλτο στην περιοχή Κάραβας της Θεσσαλίας.
Το 1890, ο εφημερίδες ‘’Εφημερίς’’ και ‘’Αθηναϊκή’’, αναδημοσιεύουν άρθρο της Λαρισινής εφημερίδας ‘’Σάλπιγξ’’, που αναφέρεται στο μυστηριώδες βουητό που άκουγαν πολλοί στην περιοχή της Θεσσαλίας. Οι ερμηνείες εδώ περνούσαν, από το άδειασμα των υπόγειων υδάτων της Θεσσαλίας προς στη θάλασσα, στο πλάσμα που κατοικούσε στα βαθύτερα σημεία των λιμνών και των ποταμών της περιοχής, τον ‘’ Ήταυρο ή Νήταυρο ή Γήταυρο’’. .......(για ολόκληρο το κείμενο πατήστε κλικ ΕΔΩ)
Στις Σέρρες, αναφέρεται ότι κάποιος, καθηγητής Θ. Θεοδωρίδης, βεβαίωσε σε ανακοίνωσή του στις τότε εφημερίδες, ότι στον ποταμό Άγιο Γεώργιο, μισή ώρα απόσταση από την πόλη, είχε εμφανιστεί και ακουγόταν για πολλά χρόνια ο ‘’ Ήταυρος’’.
Σε ένα έλος, κοντά το μοναστήρι της Λεσσινιώτισας, τρεις ώρες απόσταση από το Αιτωλικό, ο καθηγητής της βοτανικής στο Πανεπιστήμιο Αθηνών, Σπ. Μηλιαράκης, σε μια επιστολή του, το 1903, περιγράφει μια εμπειρία που είχε, καθώς πήγαινε για σχετική μελέτη στην περιοχή. Όπως λέει, ενώ βρισκόταν πάνω σε ένα κάρο μαζί άλλους δύο συνεπιβάτες, γιατρούς που συμμετείχαν στην έρευνά του, άκουσαν από τον αγωγιάτη, τον οδηγό του κάρου, να μιλά για τον Ήταυρο, ένα μυθικό πλάσμα. Όπως τους είπε το άκουγαν πάρα πολλοί κάτοικοι των γύρω χωριών, κανείς όμως, μέχρι στιγμής δεν είχε μπορέσει να το δει. Όταν έφτασαν στο έλος παρέμειναν για δύο περίπου ώρες. Βρίσκονταν σε ένα απροσπέλαστο σημείο όταν σε μια απόσταση περίπου εκατό βήματα από αυτούς άκουσαν τους επανειλημμένους, περίεργους βρυχηθμούς ενός ζώου. Ο καθηγητής Μηλιαράκης υποστηρίζει ότι ποτέ δεν είχε ξανακούσει κάτι ανάλογο, αλλά ο ήχος έμοιαζε με αυτό του βοδιού, ήταν όμως πιο σύντομος και την συγκεκριμένη στιγμή πιο ασθενής. Δυστυχώς, και εξαιτίας του άβατου της περιοχής δεν μπόρεσε να πλησιάσει μέσα στους καλαμιώνες για να δει τι ήταν αυτό το πλάσμα που τους προκαλούσε.
Στους καλαμιώνες του Αμβρακικού κόλπου, αλλά και σε λιμνοθάλασσες και ποταμούς και σε άλλες περιοχές της Ελλάδας, κάθε άνοιξη και φθινόπωρο οι βρυχηθμοί του ''θεριού'' Ήταυρου, δονούσαν την περιοχή και σκορπούσαν το φόβο. Αυτοί που το ‘’είδαν’’ περιέγραφαν ένα γιγαντιαίο ταύρο ή βούβαλο.
Ιδιαίτερα στην περιοχή της Κάρλας και της Κωπαΐδας, δεμένο με μύθους και θρύλους αιώνων, ήταν το  “θεριό του βάλτου”, λόγω του απόμακρου μουγκρίσματός του που δεν εντοπιζόταν εύκολα. Πολύ αργότερα οι επιστήμονες διαπίστωσαν ότι η πιο πάνω φωνή προέρχεται από το υδρόβιο πτηνό τον ''Ήταυρο''. Ένα είδος μικρού μοναχικού ερωδιού, σχετικά σπάνιου αλλά με μεγάλη εξάπλωση, που ζει, πετάει, τρέφεται, ζευγαρώνει και αναπαράγεται σε περιοχές με καλαμιώνες και υδρόβια βλάστησης. Το χαρακτηριστικό της φωνής του είναι οι κραυγές που μοιάζουν με το μουγκρητό του βοδιού, τις βραδινές ώρες και μάλιστα την περίοδο της Άνοιξης, τότε που κλωσά τα αυγά του. Η φωνή του, αλλά και ο βιότοπός του αποτέλεσαν την βάση για τις ονομασίες που του έχουν αποδοθεί. Ο λαός το αποκαλεί νυχτοκόρακα, αφού αναπτύσσει έντονη δραστηριότητα τις βραδινές ώρες.Το άλλο του όνομα είναι ‘’Τρανομουγκάνα’’, που προέρχεται από τη φωνή του, η οποία μοιάζει με μουγκανητό και ακούγεται δυνατά και μακριά.  Οι Λατινικές του ονομασίες είναι Ardea stellaris (ερωδιός ο αστερίας, από το φτέρωμά του) και Butaurus stellaris από το butor, δηλαδή βούταυρος των Γάλλων (bos + Taurus). Του έχουν δοθεί και άλλες ονομασίες. Aπό τους Γερμανούς Rohrbruller (μυκητής των καλαμιώνων), Moorochse (βόδι των ελών), Riedochse (βόδι των καλαμιώνων) κ.α.
ε) Ήχοι και Φαντάσματα. Κατά τη διαδικασία τη αποξήρανσης της Κωπαΐδας, από το 1834 μέχρι το 1931, ένας ανεξήγητος βόμβος-βρυχηθμός τάραζε διαρκώς τη ζωή των κατοίκων σε όλα τα χωριά και τους μικρούς οικισμούς που βρίσκονταν περιμετρικά από τη λίμνη. Ειδικότερα, τους καλοκαιρινούς μήνες, τα ήσυχα βράδια μέσα από τα κοάσματα των βατράχων, ο υπόκωφος βρυχηθμός ήταν ανεπανάληπτος. Σε κάποιες περιπτώσεις  οι κάτοικοι άναβαν φωτιές στα σημεία που έβλεπαν προς τη λίμνη, πιστεύοντας ότι αυτό το ‘’κάτι’’ που τους απειλούσε,  θα συναντούσε εμπόδια, αν επιχειρούσε να κατευθυνθεί προς αυτούς. Ακόμη, γίνονταν και δεήσεις στις εκκλησίες, για να λυτρωθούν από το μυστηριώδες πλάσμα που όπως έλεγαν ‘’η ύπαρξή του και η εκδήλωση της παρουσία του απειλούσε το μέλλον τους, την περιουσία τους, ίσως και την ίδια τους τη ζωή’’. Μετά το 1858 και ενώ κάποια τμήματα της λίμνης εξακολουθούσαν να καλύπτονται από νερά και καλαμιώνες, στα σημεία που αποστραγγίζονταν οι κάτοικοι των παρόχθιων οικισμών έβγαζαν μέσα από τη λάσπη μεγάλες ποσότητες ψαριών που τα κάπνιζαν για να τα συντηρήσουν.
Λέγεται, ότι προς τα βαθύτερα σημεία των αποξηραμένων τμημάτων, συναντούσαν ερείπια σπιτιών που βρίσκονταν εκεί πριν τα νερά δημιουργήσουν τη λίμνη. Οι ανακαλύψεις αυτές έδωσαν αφορμή για την ανάπτυξη μιας ‘’υπερφυσικής’’ ερμηνείας, γύρω από την προέλευση του βόμβου. ‘’ Προερχόταν από τις ψυχές των νεκρών κατοίκων των βουλιαγμένων χωριών, όταν εντελώς ξαφνικά, σε ένα βράδυ, ορμητικά νερά που προκάλεσαν πρωτοφανείς βροχές, έφτασαν από τους γύρω ορεινούς όγκους και κατέκλυσαν όλο τον κάμπο αφανίζοντας κάθε σημάδι ανθρώπινης ύπαρξής κάτω από τη λάσπη’’. Πίστευαν έτσι ότι ο βόμβος ήταν όλες οι φωνές μαζί που προειδοποιούσαν για επικείμενες συμφορές, πολέμους, αρρώστιες, σεισμούς. πλημμύρες κλπ. Και μπορεί αυτή η εκδοχή να απέβλεπε στο να κρατήσει τους κατοίκους στην περιοχή, δίνοντας μια διάσταση προειδοποίησης και σωτηρίας στη ύπαρξη του βόμβου. Ο γέροντες όμως βεβαίωναν, ότι αυτός ακούστηκε κατά την επανάσταση του 1821, την επιδημία της χολέρας το 1854 και την επανάσταση στην Κρήτη το διάστημα 1866-1869, συνδέοντας έτσι τη φήμη με την πραγματικότητα.
Όπως μας πληροφορούν ντόπιοι λαογράφοι, μετά το 1858, τη χρονιά που ο βόμβος ήταν πιο έντονος και για πολλές μέρες ειδικά αμέσως μετά τις πρώτες φθινοπωρινές βροχές, μεσολάβησε ένα χρονικό διάστημα περίπου 12 ετών για να ξανακουστεί. Στα κατοπινά χρόνια, ο ήχος αυτός ακουγόταν πολύ λιγότερες μέρες, πιο αδύναμος, ενώ μέχρι και σήμερα κάποιοι ισχυρίζονται ότι τα ήσυχα καλοκαιρινά βράδια μπορεί κανείς να αντιληφθεί ένα μυστηριώδης μουγκρητό.
στ) Παράξενοι Ήχοι και Πλάσματα σε άλλες λίμνες. Υπόκωφοι βόμβοι, αντίστοιχοι με αυτόν που ακουγόταν στην Κωπαΐδα, έχουν αναφερθεί και σε άλλες λίμνες και υδάτινες συγκεντρώσεις, διάσπαρτα στην Ελλάδα. Τα φαινόμενα αυτά μάλιστα ήταν τόσο έντονα όσο και η ανησυχία και ο φόβος που προκαλούσαν. Οι εφημερίδες της εποχής στέκονταν ιδιαίτερα σ΄ αυτά αποτυπώνοντας την ανησυχία όλων. Η εφημερίδα της εποχής ‘’Ευνομία’’ , το Σεπτέμβριο του 1862, αναφέρεται σε ένα παράδοξο ‘’ζωολογικό’’ φαινόμενο, όπως το χαρακτηρίζει, που συνέβη στο έλος των Καφυών ή αλλιώς λίμνη Κανδήλα, στην Πελοπόννησο. Σε αυτό το έλος, μερικοί κάτοικοι υποστήριζαν ότι είδαν ένα τεραστίων διαστάσεων φίδι, ενώ κάποιοι άλλοι ένα πλάσμα που έμοιαζε με ιπποπόταμο. ‘’Ο βρυχηθμός του προκαλούσε τρόμο, και από τα σημεία όπου περνούσε σχημάτιζε τάφρο, ενώ τα κυνηγετικά σκυλιά απομακρύνονταν στην παρουσία του πανικόβλητα’’. Το πλάσμα όπως πίστευαν ερχόταν από τα βαθιά χάσματα στις καταβόθρες που υπήρχαν στην λίμνη.
Τον Απρίλιο του 1898 πάλι, η αθηναϊκή εφημερίδα ‘’Άστυ’’ αναμεταδίδει μια είδηση που προερχόταν από το Αγρίνιο. Σύμφωνα με αυτή οι χωρικοί που εργάζονταν γύρω από την λίμνη Τριχωνίδα, άκουγαν καθημερινά φοβερούς βρυχηθμούς, σαν λιονταριού, που προέρχονταν από το μέσο της λίμνης. Στο σημείο εκείνο, πυκνοί σχηματισμοί μικρών και μεγάλων δέντρων, καλαμιές και βρύα διαμόρφωναν ένα μικρό βαλτώδες δάσος. Οι κάτοικοι πολλές φορές περικύκλωσαν με όπλα τη λίμνη αλλά δεν κατάφεραν να δουν κάτι. Κάποιες φορές επιδίωξαν να πλησιάσουν το σημείο εκείνο με πλωτές σχεδίες. 'Όταν πλησίαζαν οι φωνές γίνονταν εντονότερες, αλλά τα άφθονα χόρτα, οι πυκνοί καλαμιώνες και η λάσπη εμπόδιζαν τις σχεδίες να πλησιάσουν περισσότερο. Στην Τριχωνίδα έσπευδαν κάτοικοι και άλλων περιοχών για να δουν το ‘’μυστηριώδες’’ υδρόβιο πλάσμα, όπως εκτιμούσαν. Δεν το κατάφεραν όμως. Οι βρυχηθμοί κράτησαν αρκετό χρονικό διάστημα, μέχρι που τελικά σταμάτησαν. Οι μαρτυρίες ήταν πολλές, είχαν όμως ιδιαίτερη σημασία, καθώς προέρχονταν από ανθρώπους που η επαγγελματική τους ιδιότητα συνυφασμένη με το πνευματικό τους επίπεδο δρούσε πολλαπλασιαστικά στην αποδοχή των όσων υποστήριζαν. Οι κάτοικοι πάντως, περιέγραφαν ότι το πλάσμα που προκαλούσε το τρομακτικό μουγκρητό είχε την μορφή ενός γιγαντιαίου βατράχου.
Στη Ναύπακτο, εκεί που εκβάλλει ο ποταμός Μόρνος, άκουγαν ‘’το σκουλήκι της γης’’, έτσι το αποκαλούσαν, να μουγκρίζει προμηνύοντας συμφορές. Το μυθικό τέρας έμοιαζε με μαύρο γιγαντόσωμο ταύρο, βουβάλι, τεράστιο σκουλήκι ή ακόμα και δράκοντα.
Μια Γαλλική επιστημονική αποστολή, το 1793 στις εκβολές του Αχελώου, ήρθε να αποκαλύψει συγκλονιστικά στοιχεία συγκεντρωμένα από μάρτυρες πού βρέθηκαν παρόντες σε περιστατικά. Από το ποτάμι, ένα γιγαντιαίο υδρόβιο φίδι αιφνιδίαζε βοσκούς που πλησίαζαν τα κοπάδια τους στις όχθες του, σκοτώνοντας κάποιους από αυτούς και σκορπίζοντας τα κοπάδια. Αυτά τα γεγονότα τα συνέδεαν ακόμα μια φορά με επικείμενες συμφορές. Αντίστοιχες παραδόσεις στο χώρο της Ευρώπης συναντάμε και στην περιοχή της Κορσικής, που λέει για ένα πλάσμα που έβγαινε από μια λίμνη που την αποκαλούσαν ‘’Χρυσή’’, και βγάζοντας κραυγές έτρεχε στα βουνά, κάθε φορά που προμηνυόταν μια συμφορά.
Για να επιδιώξει κάποιος να δώσει πειστικές ερμηνείες για όλα αυτά που συνέβαιναν στις τότε Ελληνικές λίμνες, θα πρέπει να δεχθεί την επιστημονική εκδοχή του φυσικού φαινομένου για κίνηση υδάτων και ρευμάτων αέρα στο υπέδαφος των λιμνών είναι εξίσου πιθανές. Αυτή η άποψη έχει αναφερθεί αρχικά από τον Αριστοτέλη. ‘’Ο βόμβος ή το μούγκρισμα που προέρχεται από διάφορες υδάτινες συγκεντρώσεις (λίμνες, βαλτωμένα σημεία των ποταμών, έλη), παράγεται στα στάσιμα σημεία των υδάτων (τα λεγόμενα δέλτα των ποταμών), εκεί δηλαδή που το νερό εκβάλλει στη θάλασσα. Και αυτό γιατί υπάρχει εκτόνωση συσσωρευμένου αέρα σε υπόγειες σήραγγες, από στενότερα σημεία σε άλλα πλατύτερα’’. Αν και μερικοί επιστήμονες της εποχής αμφέβαλλαν γι αυτό, με το επιχείρημα ότι δεν είχαν παρατηρήσει οι ίδιοι ‘’κοχλασμό’’ του νερού όταν ο βόμβος ακουγόταν, ωστόσο τα σημερινά δεδομένα αφήνουν περιθώρια για κάτι τέτοιο. Έρευνες με μηχανήματα ανίχνευσης της μορφολογίας του υπεδάφους των λιμνών, δείχνουν ότι πολλές από τις σήραγγες και τις καταβόθρες, είναι ικανές να εγκλωβίσουν μεγάλες ποσότητες αέρα ανάλογα με το άδειασμα ή το γέμισμά τους με νερό, απόρροια των κλιματολογικών συνθηκών (οι βόμβοι ακούγονταν κυρίως στη μετάβαση από τη ξηρασία στην πλημμύρες αλλά και αντίστροφα).
Related Posts Plugin for WordPress, Blogger...