_______________

" In all things of Nature, there is something of the marvelous" (Aristotle -Parts of Animals, I.645A16)

" Nature ......loves simplicity and unity" ( J. Kepler -Apologia)


****** Για το Περιβάλλον, τη Βιώσιμη Προοπτική και ......άλλα Σημαντικά!

(http://sites.google.com/site/perivalloncom/
http://www.perivallon.com, http://envifriends2.blogspot.com, http://envifriends.blogspot.com)
_______________

* ΦΥΣΗ & ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ ----- * ΑΝΘΡΩΠΟΣ & ΚΟΙΝΩΝΙΑ -

- Ο ΚΑΙΡΟΣ -

- Το Σαλιγκάρι στα….Μαθηματικά, τη Χημεία, Ιατρική, Μηχανική, Οικολογία…..

Σαλιγκάρι, ένας αρχέγονος οργανισμός που βρίσκεται σε ξηρά, θάλασσα, λίμνες, ποτάμια. Πηγή έμπνευσης και επίλυσης προβλημάτων στην αρχιτεκτονική, την τέχνη, την αστρολογία, τη μηχανική, τη βιομιμητική τεχνολογία και αλλού. Πηγή παραγωγής πρώτων υλών και τροφίμων.
Ας αρχίσουμε με ένα ακόμη από τα θαυμάσια επιτεύγματα της Φύσης. Ερωτηματικό παραμένει πως τα σαλιγκάρια χτίζουν το σπίτι τους και αυξάνονται με λογαριθμική ακρίβεια. Στα χρόνια της Αναγέννησης, ήρθαν στην επικαιρότητα ξεχασμένα κείμενα των αρχαίων με σημαντικές παρατηρήσεις και διαπιστώσεις. Ανάμεσα σε αυτά και κείμενα ‘’περί των κοχλιών’’. Μέσα από αυτά τα κείμενα, διατυπώθηκαν οι πιο περίπλοκες μαθηματικές έννοιες. Εννοιες και αρχές που διέπουν τη Φύση από καταβολής κόσμου,  που χρησιμοποιήθηκαν από αρχαιοτάτων χρόνων στα δημιουργήματα του ανθρώπου, αλλά και στη γέννηση της μηχανικής, αρχιτεκτονικής, της τεχνολογίας. Μεταξύ άλλων για παράδειγμα τότε α) διαπιστώθηκε ότι η δομή των κοχυλιών είχε μελετηθεί από τον Πυθαγόρα (585-500 π.Χ.) με το ‘’Χρυσό Κανόνα’’ (είναι ένας αριθμός, μια γεωμετρική αναλογία διαδοχικών ευθύγραμμων τμημάτων, ορθογώνιων ή όγκων, που σχετίζεται με την αρμονία και με τη βασική δομή του κόσμου μας και συναντάται πολύ συχνά στη Φύση, στην τέχνη, στη γεωμετρία, στις ανθρώπινες ασχολίες, στο σώμα μας, στα σαλιγκάρια κ.ά) και τον αριθμό της αρμονίας φ (το βήμα ανέλιξης φ=1,618034), β) ο Αρχιμήδης συνέλαβε την ιδέα της αντλίας-κοχλία. Ειδικότερα, ο ‘’χρυσός κανόνας’’ αποκαλύπτεται διαρκώς ότι υπάρχει στη Φύση, ως βέλτιστη επιλογή ανάπτυξης ή αναδίπλωσης, ως αρμονία και αισθητική.  Έτσι, οι αναγεννησιακοί  προσπάθησαν να γεφυρώσουν το πνευματικό χάσμα που τους χώριζε από τους αρχαίους ΄Ελληνες. Ίσως και να το κατόρθωσαν με τις κατασκευές του Leonardo da Vinci. Με τις ακολουθίες του Leonardo Pisano-Bonacci, ‘’Fibonacci’’ (0, 1, 1, 2, 3, 5, 8, 13, 21, 34, 55, 89, 144,…., όπου κάθε αριθμός μετά το δεύτερο, προκύπτει από το άθροισμα των δύο προηγούμενων). Με το να υπολογίσουν τις πλανητικές τροχιές στο ηλιακό μας σύστημα και άλλα. Άλλωστε, δεν πρέπει να λησμονούμε ότι η Φύση, τα πλάσματά της και μεταξύ άλλων και τα σαλιγκάρια απετέλεσαν πηγή έμπνευσης για το ξεκίνημα των επιστημών, τις κατακτήσεις τους και την εξέλιξή τους.
Για τους αρχαίους Έλληνες, η εμφάνιση σαλιγκαριών στην άκρη του μίσχου των φυτών, ήταν σημάδι των θεών ότι εφεξής μπορούσαν να τρυγήσουν τη σοδειά τους. Ο πατέρας της ιατρικής Ιπποκράτης, είχε μαγευτεί από τις ιδιότητες της αφρώδους βλέννας που έβγαζαν για αυτοάμυνα τα σαλιγκάρια ή για προστασία των αβγών τους. Στα κείμενά του διαβάζουμε ότι ’’επάλειψη του ανθρωπίνου δέρματος με αυτή τη βλέννα καταπολεμά την ξηρασία του, το ανακουφίζει και το καταπραΰνει από ερεθισμούς και, αν η επάλειψη γίνει τακτική, το δέρμα διατηρείται καθαρό και λαμπερό’’.
Ο Δαρβίνος, το 1857, δύο χρόνια προτού εκδώσει το βιβλίο του ‘’για την Προέλευση των ειδών’’, έγραψε προς τον φυσιοδίφη Αl. R. Wallace, που ξεκινούσε εξερευνητικό ταξίδι στο αρχιπέλαγος της Μαλαισίας: ‘‘’Ενα από τα ζητήματα επί των οποίων πειραματίζομαι και...(γαι ολόκληρο το κείμενο πατήστε κλικ στις παρακάτω τελείες)

με προβληματίζουν είναι ο τρόπος διασποράς των οργανισμών που συναντάμε στα νησιά των ωκεανών, οπότε θα ήμουν ιδιαίτερα ευγνώμων για όποια στοιχεία επί του θέματος. Τα μαλάκια της στεριάς, για παράδειγμα, είναι μεγάλη σπαζοκεφαλιά για μένα’’. Και πώς να μην ήταν, όταν η θεωρία του για την εξέλιξη των ειδών απαιτούσε τα σαλιγκάρια της χέρσου να προέρχονται από τους θαλασσινούς συγγενείς τους, αλλά αυτά επέμεναν να ψοφούν, όποτε τους έριχνε λίγο αλάτι ή τα έβαζε μέσα σε νερό.Η λέξη σαλιγκάρι εμφανίστηκε τη βυζαντινή περίοδο και είναι υποκοριστικό του σάλιαγκα, από το σάλιο, τη βλέννα που απλώνει κατά την κίνησή του. Το σαλιγκάρι είναι ένα γαστερόποδο πνευμονοφόρο μαλάκιο. Η μεγάλη ομάδα των κοχυλιών, τα γαστερόποδα –δεύτερη σε πλήθος μετά τα έντομα-, έχει όντα και στη ξηρά και στα νερά. Εξάλλου, από το νερό ξεκίνησε η ζωή τους, πριν από περίπου 600 εκατομμύρια χρόνια. Σε αυτή την ομάδα, ανήκουν τα Σαλιγκάρια που φέρουν εξωτερικό κέλυφος, αλλά και ο Γυμνοσάλιαγκας, με απουσία κελύφους ή με μικρό εσωτερικό κέλυφος. Σαλιγκάρια με περίτεχνες κατασκευές, κυρίως στη θάλασσα, όπου οι γυμνοσάλιαγκες -πεταλούδες  θάλασσας, άγγελοι θάλασσας, λαγοί θάλασσας- εντυπωσιάζουν με τις αρμονικές κινήσεις τους και τις αξεπέραστες χρωματικές τους αποχρώσεις. Εξάλλου, τα σαλιγκάρια και οι γυμνοσάλιαγκες είναι σε θέση να προσαρμοστούν σε μια ποικιλία των συνθηκών ζωής. Είναι ένα από τα πρώτα γνωστά είδη ζώων στον κόσμο. Αλλά είναι ίσως και μοναδικές περιπτώσεις υψηλής μηχανικής και διεργασιών χημικού πλούτου που διαθέτουν. Στη ροή του χρόνου έχουν εμπνεύσει τα μαθηματικά, την ιατρική, τη μηχανική τεχνολογία, την αισθητική μέχρι και την κοσμετολογία.
Είναι γνωστό ότι τα σαλιγκάρια της ξηράς εξελίχθηκαν από τα θαλάσσια σαλιγκάρια. Τα βρίσκουμε σε όλους τους βιότοπους, προτιμούν υγρές περιοχές, ενώ δεν αντέχουν την ξηρασία. Επίσης, προτιμούν ασβεστούχα εδάφη, γιατί το ασβέστιο είναι απαραίτητο στην κατασκευή του κελύφους τους, ενώ αποφεύγουν τα όξινα, με χαμηλό pH, εδάφη. Τρέφονται με νεκρή φυτική ουσία, αλλά και με χλωρά φυτά, όπως φύλλα, βλαστούς και προκαλούν σοβαρές ζημίες στα φυτά που προσβάλλουν. ΔSnails are one of the earliest known types of animals in the world.ραστηριοποιούνται όταν επικρατεί υγρασία (π.χ μετά την βροχή, κατά τη διάρκεια της νύχτας), ενώ όταν οι συνθήκες είναι υπερβολικά ξηρές υποχωρούν στο εσωτερικό του κελύφους και σφραγίζουν την είσοδο με ένα είδος προσωρινού καλύμματος από αποξηραμένη βλέννα, το ‘’επίφραγμα’’. Σε αυτή την κατάσταση τα σαλιγκάρια βρίσκονται σε μια κατάσταση νάρκης και μπορούν να επιβιώσουν χωρίς νερό για μήνες. Επίσης, πολλά είδη σαλιγκαριών αδρανοποιούνται κατά τους κρύους μήνες του έτους.
Ο γυμνοσάλιαγκας μοιάζει πολύ στο σώμα με το σαλίγκαρο, μόνο που ο γυμνοσάλιαγκας δεν έχει όστρακο. Οι μαύροι γυμνοσάλιαγκες είναι 3 εκατοστά, ενώ οι γκρίζοι είναι μέχρι 10. Έχει και αυτός 4 κεραίες για τα αισθητήρια όργανα, έρπει με τη βλέννα του και τον συναντάμε και σε μεγαλύτερα υψόμετρα. Το κρέας του δεν είναι φαγώσιμο. Είναι, κυρίως, φυτοφάγος. Το είδος αυτό είναι ενδημικό στην Κρήτη και το συναντάμε σε τόπους με πλούσια βλάστηση. Οι γυμνοσάλιαγκες είναι περιορισμένοι στα υγρά περιβάλλοντα, καθώς είναι  επιρρεπείς στην αποξήρανσή τους. Έτσι, για να επιζήσουν πρέπει να παραγάγουν συνεχώς προστατευτική βλέννα. Μάλιστα σε περιόδους ξηρασίας κρύβονται κάτω από πεσμένους κορμούς δένδρων, κάτω από βράχους και μέσα σε αγροτικές εγκαταστάσεις προκειμένου να βοηθηθούν ώστε να διατηρήσουν την υγρασία του σώματός τους. Βάτραχοι, φρύνοι, σκαντζόχοιροι, και μερικοί πουλιά και κάνθαροι είναι ta φυσικά αρπακτικά ζώα των γυμνοσαλιάγκων. Όταν οι γυμνοσάλιαγκες δεχθούν επίθεση, συσπούν το σώμα τους που γίνεται σκληρότερο και συμπαγέστερο, ενώ εκκρίνουν βλέννες ως ένα ακόμη αποτρεπτικό παράγοντα.
Οι περισσότεροι γυμνοσάλιαγκες τρώνε φύλλα, μύκητας, και αποσυντεθειμένο φυτικό υλικό, αλλά μερικοί είναι αρπακτικά ζώα και πτωματοφάγα , καθώς τρώνε το σκελετό ενός νεκρού ζώου, ακόμη και του είδους τους. Για το μάσημα της τροφής χρησιμοποιούν μια τραχιά γλώσσα, τη ‘’ράντουλα’’ που έχει τη μορφή μικρών δοντιών. Μερικοί γυμνοσάλιαγκες θεωρούνται ‘’παράσιτα’’ των κήπων και των κηπευτικών. Υπάρχουν διάφορες μέθοδοι ελέγχου τους, όπως παγίδες μπύρας, αλάτι, φυσικά εμπόδια και βιολογικοί έλεγχοι. Αντίθετα με τα σαλιγκάρια, οι γυμνοσάλιαγκες δεν είναι εδώδιμος από άνθρωποι. Σε ορισμένες περιπτώσεις αναφέρεται ότι άνθρωποι που κατανάλωναν γυμνοσάλιαγκους στην Αυστραλία, είχαν προσβληθεί από μηνιγγίτιδα. Οι γυμνοσάλιαγκες παράγουν δύο τύπους βλέννας. Ο ένας είναι λεπτός και υδατώδης και διαδίδεται από το κέντρο του ποδιού προς τις άκρες. Ο άλλος τύπος βλέννας είναι παχύς και κολλώδης και διαδίδεται  έξω από το μέτωπο προς την πλάτη τους. Και οι δύο βλέννες είναι υγροσκοπικές. Η βλέννα είναι πολύ σημαντική στους γυμνοσάλιαγκες δεδομένου ότι τους βοηθά να κινηθούν, και περιέχει τις ίνες που τους βοηθούν να κινούνται ακόμη και σε κάθετες επιφάνειες, χωρίς να γλιστρούν. Αυτές οι βλέννες βοηθούν στη διατήρηση της υγρασίας τους, αλλά και τους παρέχουν επίσης προστασία ενάντια στα αρπακτικά ζώα.
Τo γένος των σαλιγκαριών ορίζεται ως ανεπαρκώς ερμαφρόδιτο. Αυτό σημαίνει ότι κάθε σαλιγκάρι διαθέτει τόσο αρσενικά όσο και θηλυκά όργανα αναπαραγωγής. Όμως, για να γονιμοποιηθεί πρέπει να ζευγαρώσει με άλλο σαλιγκάρι ή γυμνοσάλιαγκα και να φέρουν σε επαφή τα αντίθετα γεννητικά τους όργανα. Δεκαπέντε μέρες μετά το ζευγάρωμα κάθε σαλιγκάρι γεννάει αβγά τυλιγμένα σε ζελατινώδη θήκη και επικαλυμμένα με μια ασβεστώδη ουσία που τα καθιστά πιο ανθεκτικά. Κάθε σαλιγκάρι γεννάει 50-60 αβγά τα οποία τοποθετεί σε μια τρύπα στο έδαφος. Η επώαση διαρκεί περίπου ένα μήνα. Στο εσωτερικό του αβγού δημιουργείται ένα σαλιγκάρι το οποίο, όταν τα αβγά "ανοίγουν", παρουσιάζει τα χαρακτηριστικά ενός ενηλίκου σαλιγκαριού. Το πρώτο πράγμα που κάνει το νεογέννητο σαλιγκάρι είναι να βρει τροφή γι’ αυτό και τρώει ό,τι έχει μείνει ακόμα και από το τσόφλι του αβγού του. Η περίοδος αναπαραγωγής των σαλιγκαριών διαφέρει ανάλογα με το κλίμα. Στην Ελλάδα η περίοδος αυτή είναι συνήθως το καλοκαίρι. Συνήθως τα σαλιγκάρια γεννούν όταν έχει υγρασία και η πιο γόνιμη περίοδος τους είναι από Φεβρουάριο έως Οκτώβριο.
Με εξαίρεση τον γυμνοσάλιαγκα που είναι γυμνός, όλα έχουν ένα κοινό χαρακτηριστικό. Βρίσκονται μέσα σε ένα κοχύλι, που το χτίζουν και το μεγαλώνουν τα ίδια. Όλα  έχουν τους μακρύτερους νευρώνες που συναντώνται στα ζώα, έχουν μια καρδιά που χτυπάει όπως η ανθρώπινη- αν και έχει έναν κόλπο και μία κοιλία- και όλα δεν διαθέτουν την αίσθηση της ακοής. Έχουν όμως πολλές διαφορές μεταξύ τους. Τα σαλιγκάρια της στεριάς αναπνέουν με πνευμόνια, εκείνα της θάλασσας με βράγχια, ενώ εκείνα των λιμνών, άλλα με πνευμόνια και άλλα με βράγχια. Άλλα γαστερόποδα είναι φυτοφάγα και άλλα σαρκοβόρα. Άλλα παράγουν αβγά, άλλα σπέρμα και άλλα είναι ερμαφρόδιτα παράγοντας και αβγά και σπέρμα. Τα σαλιγκάρια και οι γυμνοσάλιαγκες έχουν δύο ζευγάρια " ανιχνευτών" ή ‘’οπτικές κεραίες’’ στο κεφάλι τους, που μπορούν να τις επεκτείνουν ή και να τις μαζεύουν μέσα στο σώμα, συστελλόμενες. Το μεγαλύτερο ζευγάρι, είναι οπτικός αισθητήρας, ενώ το μικρότερο ζευγάρι, χαμηλότερα,  είναι οσφρητικός αισθητήρας. Όμως σε εκείνα της στεριάς τα μάτια βρίσκονται στις άκρες των δύο μεγαλύτερων από τις τέσσερις αεικίνητες κεραίες, ενώ στα θαλασσινά είδη βρίσκονται στη βάση τους και είναι ακίνητα. Σε συνέχεια του κεφαλιού τους διαμορφώνεται ο μανδύας, και το πόδι τους, από τη ρυθμική μυϊκή δράση του οποίου κινούνται. Ο μανδύας έχει επίσης μια οπή, το ‘’πνευμόστομα’’, για την αναπνοή τους, ενώ κάτω από τον μανδύα είναι το γεννητικοί άνοιγμα και ο πρωκτός τους.
Η κίνηση του σαλιγκαριού είναι αργή και διευκολύνεται με την έκκριση βλέννας,  ώστε νη μην τραυματίζεται το μαλακό σώμα του ζώου. Ουσιαστικά, κινούνται συστέλλοντας και διαστέλλοντας τους μύες του μαλακού σώματος τους, κάνοντας μια κυματοειδή κίνηση που το ωθεί μπροστά. Σε αυτό βοηθά μια ουσία που παράγεται από έναν αδένα του σαλιγκαριού, δημιουργεί ένα γλοιώδες στρώμα πάνω στο οποίο κινείται γλιστρώντας. Η βλέννα των σαλιγκαριών παράγεται σε μεγάλες ποσότητες μέσα σε έναν αδένα που βρίσκεται στο πόδι του ζώου. Σε αναλύσεις βρέθηκε να υπάρχει μεγάλη συγκέντρωση ενώσεων γλυκοζαμινογλυκανών. Επίσης σε άλλη μια ανάλυση της βλέννας του σαλιγκαριού διαπιστώθηκε ότι περιέχει επτά από τα πιο φυσικά, πολύτιμα συστατικά για την παραγωγή καλλυντικών και της δερματολογίας για την περιποίηση του δέρματος: αλλαντοϊνη, ελαστίνη, κολλαγόνο, γλυκολικό οξύ, φυσικά αντιβιοτικά, βιταμίνες, ειδικά πεπτίδια, κ.ά.
Σε συνέχεια της βλέννας των σαλιγκαριών, αναφέρεται ότι, Χιλιανοί αγρότες παρατήρησαν πως την εποχή που μάζευαν σαλιγκάρια τα χέρια τους ήταν εξαιρετικά απαλά και οι μικρές πληγές έκλειναν ασυνήθιστα γρήγορα. Στην «Επιθεώρηση της Διεθνούς Εταιρείας Δερματολογικής Φαρμακολογίας» (ISSPJ) δημοσιεύθηκε μελέτη που έδειξε πως η βλέννα αυτή όντως έχει αναγεννητικές ιδιότητες. Επιπλέον, μελέτη με ένα είδος γιγαντιαίου σαλιγκαριού της Αφρικής, την οποία πραγματοποίησαν επιστήμονες από το Πανεπιστήμιο Heriot-Watt του Εδιμβούργου, έδειξε πως η βλέννα τους περιέχει και κρυστάλλους ασβεστίτη, της πιο σταθερής από τις μορφές, του ανθρακικού ασβεστίου, που σκληραίνει πολύ γρήγορα και ελπίζεται ότι θα μπορέσει να χρησιμοποιηθεί στην ιατρική ως ένα είδος συγκολλητικής ύλης για τα κατάγματα των οστών. Άλλη μελέτη, τέλος, από το ερευνητικό ίδρυμα Health Innovations στη Μελβούρνη έδειξε ότι τα δηλητηριώδη θαλάσσια σαλιγκάρια των ακτών της Αυστραλίας περιέχουν φυσικές αναισθητικές ουσίες, τις οποίες χρησιμοποιούν για να ακινητοποιούν τα θύματά τους. Εξάλλου, η βλέννα που αφήνει πίσω του το σαλιγκάρι, βοηθάει τα φυτά να αντιμετωπίζουν τις διάφορες ασθένειες έχοντας έτσι σημαντικό ρόλο στην όλη λειτουργία του οικοσυστήματος. Επίσης, η βλέννα μειώνει τον κίνδυνο να τραυματιστεί  και το βοηθά να κρατήσει μακριά δυνητικά επικίνδυνα έντομα όπως τα μυρμήγκια.
Από την αρχαιότητα η βλέννα του σαλιγκαριού είχε ήδη χρησιμοποιηθεί για πολλούς αισθητικούς λόγους, όπως η καταπολέμηση των ρυτίδων, στην αντιμετώπιση των εγκαυμάτων, των ραγάδων, και για την καταπολέμηση του έρπητος. Κατά τη διάρκεια του Μεσαίωνα η βλέννα των σαλιγκαριών χρησιμοποιήθηκε για να θεραπεύσει τις πληγές και για τη θεραπεία της κήλης, τα προβλήματα όρασης και για αιμορραγίες. Σήμερα είναι ποικίλες οι φαρμακευτικές χρήσεις της βλέννας των σαλιγκαριών. Μερικές από αυτές είναι οι εξής. Στην βλέννα του σαλιγκαριού παρατηρείται η παρουσία ουσιών με αναγεννητικές δυνάμεις στο δέρμα (πρωτεΐνη και αλλαντοΐνη). Οι πρόσφατες μελέτες διαπίστωσαν ότι η χρήση της βλέννας του σαλιγκαριού σε πληγές σε ποντίκια προκαλεί την φυσική διαδικασία της επούλωσης. Σήμερα στην αγορά υπάρχουν φάρμακα που ενδείκνυνται για τη θεραπεία των εγκαυμάτων και των ουλών, που κατασκευάζονται από βλέννα σαλιγκαριού.
Υπάρχουν, επίσης, στην αγορά καλλυντικές κρέμες με βάση τα έκδοχα της βλέννας του σαλιγκαριού. Έχουν αποδειχθεί κλινικά σε διαφορετικές ιατρικές σχολές, ότι μπορούν να αφαιρούν τα σημάδια του δέρματος. Είναι ένα φυσικό αντιβιοτικό. Χρησιμοποιείται ως αποτελεσματική θεραπεία για την ακμή σε ενήλικες και εφήβους και για λοιμώξεις του δέρματος. Η χρήση του προλαμβάνει ερεθισμούς και τις πιθανές παρενέργειες από άλλα φάρμακα. Χρήση κατά των εγκαυμάτων, Χρήση αντι-ρυτίδων και στην αντι-γήρανση. Αφαιρεί τα νεκρά και τα κατεστραμμένα κύτταρα (απολέπιση). Καταπολεμούν τις ελεύθερες ρίζες. Βελτιώνει την ελαστικότητα της επιδερμίδας και την αφήνει απαλή και μεταξένια, Αποκατάσταση της διαδικασίας ανανέωσης του δέρματος, ενισχύοντας τα βλαστικά κύτταρα. Καταπολεμά το λιπαρό δέρμα. Ορισμένες μελέτες δείχνουν ότι η βλέννα σαλιγκαριού έχει ιδιότητες που σκοτώνουν τα gram-θετικά και Gram-αρνητικά βακτήρια, αλλά μόνο στα στάδια της ανάπτυξής τους. Σε ορισμένα φάρμακα, συχνά χρησιμοποιείται μείγμα της βλέννας των σαλιγκαριών για κάποιες παθήσεις των πνευμόνων.
Υπάρχουν πάνω από 40.000 διαφορετικά είδη σαλιγκαριών (ξηράς και θαλάσσης) σε όλον τον πλανήτη που ζουν από 15 ως και 25 χρόνια ( το είδος Αrctica islandica, που ο μοναδικός ζωντανός εκπρόσωπός του βρέθηκε στα νερά της Ισλανδίας το 1868,  ήταν ηλικίας 374 ετών). Η μέση διάρκεια ζωής ενός σαλιγκαριού είναι περίπου 15 χρόνια. Ωστόσο, πιστεύεται ότι μερικά είδη ζουν μέχρι και 25 χρόνια, ανάλογα με το ενδιαίτημά τους. Στην αιχμαλωσία μπορούν να ζήσουν περισσότερο. Η διάρκεια ζωής των σαλιγκαριών μειώνεται λόγω της καταστροφής των ενδιαιτημάτων τους ανθρώπους τους και λόγω της ρύπανσης. Επίσης, τα σαλιγκάρια μπορούν να σύρουν 10 φορές το βάρος τους καθέτως και 50 φορές οριζοντίως. Το μεγαλύτερο γνωστό σαλιγκάρι ήταν ένα αφρικάνικο, ο ‘’Τζι Τζερόνιμο’’, που βρέθηκε στη Σιέρρα Λεόνε το 1976, με βάρος 900γρ. και μήκος 39.3 εκ και είχε ηλικία 15 χρονών.
Η Ελλάδα είναι από τις πλουσιότερες χώρες της Ευρώπης σε χερσαία σαλιγκάρια, μαζί με την Ισπανία. Αυτό οφείλεται στην πολύ μεγάλη βιοτική και αβιοτική ποικιλομορφία που εμφανίζει ο ελληνικός χώρος. Τα ποικίλα οικοσυστήματα, το ανάγλυφο, το κλίμα, η μακροχρόνια δράση του ανθρώπου και η γεωλογική εξέλιξη έπαιξαν και συνεχίζουν να παίζουν καθοριστικό ρόλο στην παρουσία και την ποικιλότητα των σαλιγκαριών στην Ελλάδα.
Με σχετικά πρόσφατα δεδομένα (2010), τα χερσαία σαλιγκάρια περιλαμβάνουν 680 είδη σαλιγκαριών, που ανήκουν σε 38 οικογένειες. Η κατανομή των χερσαίων σαλιγκαριών στον ελληνικό χώρο εμφανίζει μεγάλη μωσαϊκότητα και ανομοιομορφία από περιοχή σε περιοχή. Από το σύνολο των ειδών, ελάχιστα εξαπλώνονται σε όλη την Ελλάδα, περίπου 30 είδη (4%). Όλα τα άλλα έχουν πιο  εντοπισμένη εξάπλωση, μόνο σε νησιά του Αιγαίου ή μόνο στη βόρεια Ελλάδα ή μόνο δυτικά της Πίνδου. Για παράδειγμα, η πανίδα τους στη βόρεια Ελλάδα έχει ελάχιστες ομοιότητες, ακόμη και σε επίπεδο γένους, με εκείνη των νησιών του νοτίου Αιγαίου ή της Κρήτης.
Τα χερσαία σαλιγκάρια, ζουν σε όλα τα οικοσυστήματα και τους οικοτόπους που συναντώνται στην Ελλάδα. Από το επίπεδο της θάλασσας, μέχρι την κορυφή του Ολύμπου, κυρίως όμως σε περιοχές όπου υπάρχει ασβέστιο στο υπόστρωμα. Τα σαλιγκάρια στην Ελλάδα εμφανίζουν και βιολογική ποικιλομορφία, που οφείλεται κατά κύριο λόγο στις έντονες κλιματικές διαφορές που εμφανίζονται στον ελληνικό χώρο και στην πλαστικότητα του βιολογικού κύκλου των σαλιγκαριών. Έτσι τα χερσαία σαλιγκάρια στην κεντρική και βόρεια χώρα είναι δραστήρια κατά κανόνα από την άνοιξη μέχρι τα μέσα του φθινοπώρου, ενώ στη νότια Ελλάδα είναι δραστήρια από τα πρωτοβρόχια μέχρι τα μέσα-τέλη της άνοιξης. Οι κίνδυνοι που αντιμετωπίζουν τα χερσαία σαλιγκάρια είναι η καταστροφή των βιοτόπων τους, κυρίως από ανθρώπινες δραστηριότητες. Επειδή αρκετά από τα είδη που συναντώνται στην Ελλάδα έχουν πολύ περιορισμένη εξάπλωση, η καταστροφή του βιοτόπου τους μπορεί να έχει άμεσες συνέπειες στην εξαφάνιση κάποιου είδους. Ιδιαίτερα ευάλωτα είναι τα είδη που ζουν σε σπηλιές. Επίσης, η εισαγωγή ξένων ειδών μπορεί να επηρεάσει αυτή την πανίδα της χώρας, κυρίως λόγω μεταφοράς παρασίτων.
Μερικά από τα κυριότερα είδη Σαλιγκαριών (snails) που μπορούμε να συναντήσουμε στην Ελλάδα είναι ο Έλιξ ο διάστικτος (Helix aspersa), o Έλιξ ο εδώδιμος ή ο Ποματίας (Helix pomatia), ο Έλιξ των δασών (Helix Incorum) και ο Έλιξ ο μαύρος (Helix lucorum). Από τα 680 είδη που συναντώνται στην Ελλάδα, τα μισά (55%) είναι ενδημικά της Ελλάδας. Το ποσοστό αυτό είναι από τα υψηλότερα ανάμεσα στις ευρωπαϊκές χώρες. Όμως τα περισσότερα ενδημικά είδη έχουν μικρή έως πάρα πολύ μικρή εξάπλωση. Μεταξύ άλλων έχουμε το Metafruticicola andria που είναι ενδημικό των Β-ΒΔ Κυκλάδων, το Zebrina stokes στην Αμοργό, το Vitrea clessini, ενδημικό νησιών του Αιγαίου, αλλά και το 50% των χερσαίων σαλιγκαριών της βόρειας Κρήτης είναι ενδημικά.
Από τους γυμνοσαλιάγκους (slugs), τα πλέον κοινά είδη είναι ο γκρίζος γυμνοσάλιαγκας (Deroceras reticulatus), ο Γυμνοσάλιαγκας των κήπων (Arion hortensis), ο Αρίων ο Ερυθρός (Arion rufus), ο Λείμαξ ο Αγροδίαιτος (Limax agrestis), ο Λείμαξ των κελαριών (Limax cellarius), ο Λέοπαρντ γυμνοσάλιαγκας (Limax maximus) και ο Γυμνοσάλιαγκας των μπανανών (Ariolimax columbianus), ενώ ενδημικό στην Ελλάδα είναι  ο Αρίων ο κηπαίος (Arion hortensis) και στην Κύθνο το Deroceras keaensis.
Τα σαλιγκάρια και οι γυμνοσάλιαγκοι κυρίως από σπονδυλόζωα, όπως είναι τα πουλιά, τα ποντίκια, τα ερπετά, οι σκαντζόχοιροι κτλ., διότι αποτελούν τροφή για αυτά τα ζώα. Από τους εχθρούς τους, καθώς και από αντίξοες περιβαλλοντικές συνθήκες αναζητούν καταφύγια σε σχισμές βράχων, κάτω και ανάμεσα από πέτρες, στη φυλλοστρωμνή και αλλού.
Ας δούμε τα χαρακτηριστικά ορισμένων χερσαίων σαλιγκαριών της Ελλάδας.
-Μαύρο σαλιγκάρι ή τούρκικο (Helix lucorum). Το συναντάμε στα δάση μέσα στη πυκνή βλάστηση σε υψόμετρο έως 1000 μέτρα και σε τόπους υγρούς. Βρίσκεται στα Bαλκάνια, στην Kριμαία και στο Ρωσικό Kαύκασο. Ζεί. Tο κέλυφός του μοιάζει με αυτό του H. pomatia, αλλά έχει πιο έντονα χρώματα και σχέδια. Έχει κέλυφος διαμέτρου 40-45 χιλ.,ύψος 30-35 χιλ. και καστανό χρώμα σάρκας με πολλά μικρά φυμάτια . Το βάρος ενός ανεπτυγμένου ατόμου ποικίλλει από 20 ως 35 γραμμάρια (σχέση βάρους σάρκας και ολικού 55-60%).Το σαλιγκάρι αυτό απαντάται μόνο σε φυσικούς πληθυσμούς και οι μέχρι τώρα προσπάθειες εκτροφής του έχουν αποτύχει. Μαζί με το H. aspersa αντιπροσωπεύουν το υπόλοιπο 60% του παγκόσμιου εμπορίου. Συγκριτικά με αλλά είδη σαλιγκαριών είναι από τα πιο μεγάλα σαλιγκάρια της Ευρώπης.
-Pωμαϊκό σαλιγκάρι ή της Bουργουνδίας ή άσπρος σάλιαγκας (Helix pomatia). Είναι αρκετά υγρόφιλο, προτιμά περιοχές πλούσιες σε ασβέστιο και μπορεί να βρεθεί μέχρι και τα 2000 μέτρα σε υψόμετρο. Σήμερα, αντιπροσωπεύει περίπου το 35% του παγκόσμιου εμπορίου, και συλλέγεται σε ολόκληρη την Aνατολική Eυρώπη, τα Bαλκάνια και σε ορισμένες περιοχές της Δυτικής Eυρώπης Έχει κέλυφος με 35-55 χιλ. διάμετρο και ύψος 30-50 χιλ. Το χρώμα της σάρκας είναι άσπρο-κιτρινωπό και έχει επιμήκη και ακανόνιστα φυμάτια. Είναι το πιο δημοφιλές-εμπορικό σαλιγκάρι. Ζει 4-7 έτη. Έχει βάρος (αναπτυγμένο άτομο) τα 20-25 γραμμάρια.
-
Κρητικός κοχλιός ή κοινό σαλιγκάρι των κήπων, ή χονδρός ή το διάστικτο  (Helix aspersa). Είναι το πιο κοινό είδος σαλιγκαριού στη νότια Ελλάδα, αλλά και πολύ διαδεδομένο στη βόρεια Ελλάδα (Ήπειρο -Μακεδονία -Θράκη ). Υπάρχει στα περισσότερα νησιά των Κυκλάδων και της Δωδεκανήσου.Είναι υγρόφιλο και προτιμά ζώνες υψηλές, δροσερές, σκιερές και πλούσιες σε ασβέστιο. Ζει παντού, σε όλους τους τύπους βιοτόπων, ανθρωπογενείς και μη. Είναι είδος της βόρειας Αφρικής, αλλά επειδή μεταφέρεται πολύ εύκολα (άμεσα ή έμμεσα) από τον άνθρωπο, σήμερα πλέον υπάρχει σε όλες τις ηπείρους. Το κέλυφος του έχει σχήμα σφαιρικό με τη μεγάλη διάμετρο του κελύφους να κυμαίνεται από 25 έως 40 mm και το ύψος από 25 έως 35 mm. Γεννά 20-80 αυγά ανάλογα με το περιβάλλον και το κλίμα, ζει 4-7 έτη, έχει δε πλήρη ανάπτυξη μετά το τρίτο έτος. Το βάρος ενός ανεπτυγμένου ατόμου υπολογίζεται στα 20-25 γραμμάρια. Εμφανίζεται σε υψόμετρο μέχρι 2000 μέτρα το δε μέγεθος του αυξάνεται όσο αυξάνεται και το υψόμετρο (σχέση βάρους σώματος και ολικού 60-65 % ). Το χρώμα της σάρκας του είναι άσπρο - -κιτρινωπό και έχει πολυάριθμα φυμάτια .
-  Λιανικοχλιός ή βερμικουλάτα  (Eobania vermiculata). Είναι από τα το πιο κοινά είδη σαλιγκαριών της νότιας Ελλάδας. Θα το συναντήσουμε σε όλα σχεδόν τα νησιά ακόμη και στα πιο μικρά βραχονήσια σε όλους τους βιοτόπους, ανθρωπογενείς και μη. Βρίσκεται σε όλη την χώρα, καθώς είναι το περισσότερο διαδεδομένο σαλιγκάρι. Υπάρχουν πολλές παραλλαγές αυτού του είδους.
-Αρχόντισσα (Helix cincta). Ζει σε περιοχές με χαμηλή θαμνώδη βλάστηση, ελαιώνες και αμπελώνες. Σε υψόμετρο μέχρι και τα 2000 μέτρα. Έχει κέλυφος λευκό έως κίτρινο-γκρι, με 5 καφέ σκούρες ζώνες που ανάλογα και με την περιοχή αλλάζουν. Είναι πολύ νόστιμο και φτάνει σε βάρος μέχρι και τα 35-40 γραμμάρια. Το μέγεθος του είναι 30-42 x 28-40 mm, αλλά μπορεί τοπικά να αλλάξει. Κατά την διάρκεια των ξηρών περιόδων συνήθως βρίσκεται μέσα στο έδαφος.
- Μουρμούρι (Helix aperta). Είναι μικρό σαλιγκάρι, σκούρο καφέ χρώμα που βγάζει ένα περίεργο ήχο, σαν να μουρμουρίζει. Τρώγεται συνήθως στιφάδο με ντομάτες και κρεμμύδια.
- Μπαρμπαρόσο (Helix nucula). Είναι είδος πολύ σπάνιο στα νησιά του Αιγαίου και στην Κρήτη.
- Χοχλιδάκι ή μικρός, ή ο λεγόμενος του ούζου ή της ρακής (Theba pisana). Συναντάται σε διάφορες χρωματικές αποχρώσεις, αλλά στην Κρήτη και γενικά στη νότια Ελλάδα αφθονούν οι πιο ανοιχτόχρωμες, που τείνουν ως το λευκό ποικιλίες του.
- Καράβολος (Helix godetiana). Είναι ένα μεγάλο σε μέγεθος σαλιγκάρι με λίγους και αραιούς πληθυσμούς σε πολύ λίγα νησιά και νησάκια κυρίως στις Κυκλάδες. Ζει κυρίως σε περιοχές με μακκία βλάστηση. Σε αντίθεση, με τα περισσότερα άλλα είδη σαλιγκαριών της νότιας Ελλάδας, γεννάει προς το τέλος της άνοιξης. Το είδος  αυτό κινδυνεύει άμεσα από τη συλλογή του από τους ανθρώπους και την εισαγωγή ανταγωνιστικών ειδών και έμμεσα από την υπερβόσκηση, λόγω της καταστροφή των βιοτόπων που ζει. Είναι το μοναδικό είδος χερσαίου σαλιγκαριού που αναφέρεται στο «Κόκκινο Βιβλίο των Απειλουμένων Σπονδυλοζώων της Ελλάδας» ως εξαιρετικά απειλούμενο.
- Λεβαντίνα (Levantina spiriplana). Είναι ένα μεγάλο σε μέγεθος σαλιγκάρι, χαρακτηριστικό της ανατολικής Μεσογείου. Το κέλυφος του, ξεχωρίζει από άλλα παρόμοια είδη, λόγω του χαρακτηριστικού τελειώματος, σαν ρέλι, της κάθε σπείρας. Ζει σε σχισμές ή πάνω στα βράχια ή σε τοίχους.
- Ζεμπρίνα (Zebrina stokes). Είναι βραχόβιο σαλιγκάρι με επίμηκες κωνικό κέλυφος ενδημικό της Αμοργού. Ζει σε μια περιορισμένη περιοχή της Αμοργού και το είδος κινδυνεύει από καταστροφή του βιοτόπου, λόγω διάνοιξης δρόμων, λατόμευσης ή πυρκαγιάς.
Να και μερικές σχετικά πρόσφατα επιστημονικά επιτεύματα. Το 2007 μια ομάδα ερευνητών από το ΜΙΤ της Βοστώνης και το βελγικό Καθολικό Πανεπιστήμιο της Leuven, μελέτησαν με προσοχή τόσο τον βηματισμό του σαλίγκαρου όσο και το υλικό της βλέννας του. Υπολόγισαν όλες τις παραμέτρους και τις ιδιότητες και δημιούργησαν ένα ρομπότ, το ‘’Robosnail’’, που μιμούνταν την κίνηση του σαλιγκαριού. Ανακάλυψαν ότι μπορούσαν να έχουν το ίδιο καλό αποτέλεσμα με μια ευρεία γκάμα υποκατάστατων της βλέννας, από υλικά όπως το ζελέ μαλλιών και το γράσο ως το φιστικοβούτυρο και τη μαγιονέζα. Εξάλλου, το 2008, ο καθηγητής Ε. Lauga της Μηχανικής και Αεροναυπηγικής στο Πανεπιστήμιο του Σαν Ντιέγκο, ΗΠΑ ανακάλυψε ότι η βλέννα των σαλιγκαριών είναι απαραίτητη όχι μόνο για την εντυπωσιακή τους κίνηση, αλλά σε κάποια είδη σαλιγκαριών των λιμνών και της θάλασσας, τα βοηθούν ώστε να  περπατούν κρεμασμένα ανάποδα από την επιφάνειά του νερού. Το μυστικό κρύβεται στην ασύλληπτη «τεχνογνωσία», ότι οι μαλακές επιφάνειες μπορούν να παραμορφωθούν υπό κατάλληλη πίεση και να δημιουργήσουν ωστικές δυνάμεις. Τα σαλιγκάρια «βεντουζάρουν» στο κάτω μέρος της επιφάνειας με το σάλιο τους και αρχίζουν τη μετατόπιση της γαστέρας τους στέλνοντας έναν πρώτο κυματισμό στην εφαπτόμενη επιφάνεια. Εκείνη αντιδρά ανακλαστικά, με δημιουργία κυματισμού, το οποίο «αρπάζει» στην επόμενή του κίνηση το σαλιγκάρι για να «πατινάρει», ώσπου να χρειαστεί να ξαναρχίσει τη δράση του. Είναι χαρακτηριστικό ότι, κατά τη διαδικασία αυτή της κίνησης, τμήμα της βλέννας που εκκρίνει το σαλιγκάρι συμπιέζεται, ενώ άλλο τμήμα της τεντώνεται.
Και ως προς τη διατροφική τους αξία τα σημαντικότερα. Έχει διαπιστωθεί ότι από την Παλαιολιθική εποχή μέχρι την ύστερη εποχή του χαλκού, τα μαλάκια αποτέλεσαν σημαντικό διατροφικό παράγοντα. Στη διάρκεια της Προϊστορικής εποχής του Αιγαίου, υπήρξε σαφής προτίμηση σε συγκεκριμένα είδη οστράκων, κυρίως θαλασσινών, καθώς και στο χερσαίο γαστερόποδο Helix. Οι κρητικοί κοχλιοί (σαλιγκάρια) ήταν εκλεκτό έδεσμα της Μινωικής αλλά και της σημερινής Κρήτης. Οι Κρητικοί ακόμη και σήμερα τρώνε περισσότερα σαλιγκάρια, σαν πηγή πρωτεΐνης, από οποιοδήποτε άλλο μέρος του κόσμου. Στην αρχαία Ρώμη, διατηρούσαν τα σαλιγκάρια σε ειδικούς «κήπους» για πάχυνση πριν τα καταναλώσουν ως έδεσμα και επέλεγαν ως γεννήτορες τα καλύτερα από αυτά. Η εντατική του κατανάλωση ξεκίνησε από τα τέλη του 19ου αιώνα, εξαιτίας κυρίως της μεγάλης προβολής των γαστρονομικών του προσόντων. Στις μέρες μας το σαλιγκάρι αποτελεί τροφικό είδος, το οποίο καταναλώνεται από εκατομμύρια ανθρώπους σε ολόκληρο τον κόσμο. Το κρέας των σαλιγκαριών είναι ένας από τους θετικούς διατροφικούς παράγοντες της μεσογειακής δίαιτας. Το κρέας των σαλιγκαριών αποτελεί μια λιχουδιά για τους γευσιγνώστες, αλλά συγκεντρώνει και αρκετά πλεονεκτήματα σε σχέση με άλλα κρέατα.  Παρουσιάζει αφενός χαμηλή περιεκτικότητα σε θερμίδες και λίπη και αφετέρου υψηλή περιεκτικότητα σε ανόργανα θρεπτικά στοιχεία, απαραίτητα αμινοξέα και ευεργετικά λιπαρά οξέα. Η θερμιδική αξία του κρέατος των σαλιγκαριών είναι 60-90 Kcal ανά 100 gr κρέατος έτοιμου προς κατανάλωση, μικρότερη δηλαδή από το κρέας διάφορων ψαριών, πτηνών και θηλαστικών. Το περιεχόμενο σε πρωτεΐνη είναι υψηλό και κυμαίνεται από 10 έως 16% του νωπού βάρους. Το ποσοστό των λιπών αποτελεί το 0,5 έως 2% του ολικού νωπού βάρους και συνήθως είναι λίγο μεγαλύτερο στα νεαρά άτομα. Το περιεχόμενο σε νερό είναι υψηλό και ποικίλει από 73-89%. Επιπλέον, τα σαλιγκάρια έχουν πολύ χαμηλή περιεκτικότητα σε αλάτι, ενώ αποτελούν μια πλούσια πηγή βιταμινών, ιχνοστοιχείων και μετάλλων (3,3%), ιδιαίτερα δε σιδήρου (περισσότερο και από το κόκκινο κρέας), καλίου και μαγνησίου. Η ανάλυση της σύστασης των λιπιδίων του δείχνει σχετικά υψηλό ποσοστό πολύ-ακόρεστων λιπαρών οξέων. Τα συνολικά κεκορεσμένα λιπίδια (SFA) καταλαμβάνουν το 25,78%, τα μονο-ακόρεστα (MFA) αποτελούν το 18,55% και τα πολύ-ακόρεστα (PUFA) αποτελούν το υπόλοιπο 18% . Από τα πολύ-ακόρεστα ο λόγος Ω-3 /Ω-6 κυμαίνεται από 0,2 έως 2 που με βάση τις σύγχρονες διατροφικές απόψεις θεωρείται πάρα πολύ καλός και συγκρίσιμος με τα ψάρια (από 0,5 έως 8). Επίσης, το λίπος των σαλιγκαριών είναι ωφέλιμο, γιατί παρέχει στον οργανισμό τα Ω3 λιπαρά οξέα, τα οποία θεωρούνται απαραίτητα, καθώς ο άνθρωπος δε μπορεί να τα συνθέσει και γι’ αυτό πρέπει να τα λάβει με τη διατροφή του. Είναι πολύ ευεργετικά για την υγεία του, γιατί θεωρούνται ότι παρεμποδίζουν την αθηροσκλήρωση και τη θρόμβωση και έχουν αντιφλεγμονώδεις επιδράσεις, προληπτικά σε αλλεργίες, κατάθλιψη, και άλλες ασθένειες του νευρικού συστήματος.  Όσον αφορά στα ανόργανα στοιχεία (μέταλλα) το κρέας των σαλιγκαριών αποτελεί καλή πηγή ασβεστίου, φωσφόρου, μαγνησίου, καλίου και νατρίου και αμινοξέων. Η κατανάλωση τους συστήνεται ιδιαίτερα για τις περιόδους νηστείας που δεν καταναλώνεται κρέας και γαλακτοκομικά προϊόντα. Όσον αφορά στα ιχνοστοιχεία, το κρέας των σαλιγκαριών αυτών αποτελεί καλή πηγή σεληνίου (27,4 μg/100mg) και νιασίνης (1,4mg/100g).
Η εκτροφή χερσαίων σαλιγκαριών αποτελεί μια γεωργική εκμετάλλευση, στην οποία θα πρέπει να εφαρμοστούν οι κανόνες Ορθής Πρακτικής που ισχύουν γενικότερα στην πρωτογενή παραγωγή (π.χ. GAP), καθώς και οι απαιτήσεις υγιεινής (GHPs) για τα τρόφιμα ζωικής προέλευσης. Η εγκαθίδρυση μονάδων εκτροφής σαλιγκαριών στην Ελλάδα ξεκίνησε στα τέλη της δεκαετίας του ‘90 με την εγκατάσταση ενός εκτροφείου σαλιγκαριών στο Βελβεντό Κοζάνης. Τα τελευταία χρόνια έχουν κατασκευαστεί και μονάδες στην Κρήτη, σε άλλα νησιά, στη Θεσσαλία και στη βόρεια Ελλάδα.
Και για να μη ξεχνάμε την πάντοτε επίκαιρη ρήση που απευθύνεται  σε ορισμένους που ταυτοποιούνται με σαλιγκάρια και γυμνοσάλιαγκους, καθώς, για την επαγγελματική τους ανέλιξη, χρησιμοποιούν αθέμιτα μέσα και δόλιους τρόπους:’Ρώτησαν κάποτε το γυμνοσάλιαγκα και το σαλίγκαρο, πώς ανέβηκαν στην κορυφή του βουνού, ενώ δεν έχουν πόδια. Κι εκείνοι απάντησαν με μια φωνή: …Έρποντας, Γλείφοντας και ….με τα Κέρατά μας!’’.
Related Posts Plugin for WordPress, Blogger...