_______________

" In all things of Nature, there is something of the marvelous" (Aristotle -Parts of Animals, I.645A16)

" Nature ......loves simplicity and unity" ( J. Kepler -Apologia)


****** Για το Περιβάλλον, τη Βιώσιμη Προοπτική και ......άλλα Σημαντικά!

(http://sites.google.com/site/perivalloncom/
http://www.perivallon.com, http://envifriends2.blogspot.com, http://envifriends.blogspot.com)
_______________

* ΦΥΣΗ & ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ ----- * ΑΝΘΡΩΠΟΣ & ΚΟΙΝΩΝΙΑ -

- Ο ΚΑΙΡΟΣ -

- Πέντε ......τα Χελιδόνια στην Ελλάδα

Κοινό Χελιδόνι
Δενδροχελίδονο
Σπιτοχελίδονο







Οχθοχελίδονο
‘’Ο Μάρτης ήρθε με χαρές και με δροσιές  γεμάτος, /όλα τα έχνη τα κακά να μη φανή η φανιά ντως,/ όξω ψύλλοι και κοργοί, όφιδες και μποντικοί/κολισαύρες και λιακόνια,/όξω απού τ΄ αφεντικού το στρώμα./Το χελιδόνι νάρχεται , στο σπίτι να φωλεύγει,/και να του δίδετε θροφή να παίρνει να μισέβγει να πηαίνει εις την έρημο, να είναι φορτωμένο,/να τρώει να ευφραίνεται κι αυτό το βλοημένο/….....’’ –από Χελιδονίσματα Κρήτης.
Τα χελιδόνια είναι από τα πλέον γνωστά μεταναστευτικά πουλιά που κατακλύζουν από τις αρχές του Μάρτη τη χώρα μας και άλλες Μεσογειακές χώρες. Συναντώνται σε όλες τις Ηπείρους, εκτός της Ανταρκτικής. Ο λαός τα θεωρούσε ότι έφερναν την Άνοιξη, αλλά και ως καλό οιωνό. Οι πρακτικοί μετεωρολόγοι έλεγαν ότι αν τα χελιδόνια πετούν χαμηλά, σημαίνει ότι ο καιρός θα είναι βροχερός με ανέμους, ενώ αν πετούν ψηλά ο καιρός θα είναι καλός. Από την αρχαιότητα υπήρχε η παράδοση που θέλει τα παιδιά να γυρνούν από σπίτι σε σπίτι και να τραγουδούν, ένα είδος καλάντων τα ‘’Χελιδονίσματα’’, τιμώντας την Άνοιξη και τον ερχομό των χελιδονιών, την πρώτη ή στις 21 του Μάρτη, ημέρα της εαρινής ισημερίας. Το έθιμο αυτό επιβιώνει ακόμη σε περιοχές στην Ήπειρο, Μακεδονία, Θράκη και Δωδεκάνησα.
Πετροχελίδονο
Τα χελιδόνια είναι μικρόσωμα πουλιά, ιδιαίτερα ευκίνητα, με αεροδυναμικό σχήμα, μυτερές φτερούγες, διχαλωτή ουρά, μικρά πόδια, μικρό ράμφος, αλλά μεγάλο στόμα. Και το αρσενικό και το θηλυκό  είναι παρόμοια. Ερχόμενα, θα εγκατασταθούν  στη φωλιά τους που έφτιαξαν τα προηγούμενα χρόνια, θα την επιδιορθώσουν ή θα την ξαναχτίσουν από την αρχή, εφόσον έχει καταστραφεί. Εκεί γεννούν και εκκολάπτουν τα αβγά τους και στις αρχές του φθινοπώρου συγκεντρώνονται κατά δεκάδες εκατοντάδες σε σμήνη και μεταναστεύουν προς τα θερμά κλίματα της Αφρικής, για να επιστρέψουν και πάλι στα γνώριμα εδάφη την επόμενη Άνοιξη, διανύοντας πολύ μεγάλες αποστάσεις. Επιστήμονες που έχουν μελετήσει τα πουλιά αυτά, έχουν καταλήξει στο συμπέρασμα ότι διαθέτουν ένα ‘’βιολογικό εσωτερικό ρολόι’’ συγχρονισμένο με την κίνηση του ήλιου, καθώς και μια ‘’βιολογική μαγνητική πυξίδα’’ και χρησιμοποιώντας τον ήλιο, τα αστέρια και τη σελήνη καταφέρνουν να προσανατολιστούν με ακρίβεια, διατηρώντας σταθερή πορεία και αναγνωρίζοντας κάποια τοπικά σημεία αναφοράς, επιστρέφοντας στην δική τους φωλιά.
 Ο Αριστοτέλης (384-332 π.Χ.), στα ζωολογικά του έργα - "Περί τα ζώα ιστορίαι", "Περί ζώων μορίων" και "Περί ζώων γενέσεως"-, περιγράφει τους διαφορετικούς τρόπους αναπαραγωγής, τις τροφικές συνήθειες, τα οικοσυστήματα και τη συμπεριφορά διαφόρων πουλιών και ανάμεσά τους για τα χελιδόνια. Αναφέρεται στις αποδημίες των πουλιών, και προσπαθεί να δώσει εξήγηση αυτού του φαινομένου, αλλά πίστευε ότι τα χελιδόνια κρύβονταν και δεν αποδημούσαν.....(για ολόκληρο το κείμενο πατήστε κλικ στις παρακάτω τελείες)


Ακόμη και Σουηδός φυσιοδίφης Κάρολος Λινναίος (Carl Nilsson Linnaeus, 1707-1778 μ.Χ. ) – θεμελιωτής της σύγχρονης ταξινόμησης ζώων και φυτών- πίστευε ότι τα χελιδόνια ‘’ ξεχειμωνιάζουν μέσα στα βάθη των θαλασσών, όπου πέφτουν σε λήθαργο’’. Επίσης, ο Αριστοτέλης περιγράφει με καταπληκτική ομορφιά, το χτίσιμο της φωλιάς του Χελιδονιού. " Το χελιδόνι, όταν βάζει το άχυρο ή τα ξερά κλαδιά στη λάσπη, τα ανακατεύει με αυτή κι αν του λείψει η λάσπη, βρέχεται και κυλιέται με τα βρεγμένα φτερά του στη σκόνη. Χτίζει τη φωλιά του, όπως οι άνθρωποι, βάζοντας πρώτα από κάτω τα σκληρά υλικά και φτιάχνοντάς την στα μέτρα του". Εξάλλου, στα έργα του αναφέρεται με λεπτομέρεια στη διατροφή των νεοσσών και παρατήρησε, ότι τα χελιδόνια και ο κότσυφας, –σε αντιδιαστολή με τα άλλα πουλιά,  μπορεί να γεννήσουν δύο φορές κατά τη διάρκεια της αναπαραγωγικής τους περιόδου.
Με τα χελιδόνια μοιάζουν και οι Σταχτάρες (Apus apus), που είναι αποδημητικά, χτίζουν τις φωλιές τους σε σπίτια και άλλα κτίσματα, αλλά δεν συγγενεύουν με αυτά.
Οι φωλιές για τα χελιδόνια είναι σημαντικές, όπως και για κάθε άλλο ζώο. Η φωλιά των περισσότερων χελιδονιών είναι σε σχήμα κυπέλου ή σφαιρική, με μια τρύπα για είσοδο. Τη φτιάχνουν σε προστατευόμενα μέρη, όπως είναι κάτω από στέγες ή μπαλκόνια, ρωγμές βράχων και άλλα. Η κατασκευή της διαρκεί περίπου 18 ημέρες και συμμετέχουν και το αρσενικό και το θηλυκό άτομο. Τα υλικά που χρησιμοποιούν είναι λάσπη, ανακατεμένη με το σάλιο τους, ξερά χόρτα, κλωστές, φτερά και άλλα υλικά. Σε αυτή τη φωλιά γεννούν τα θηλυκά 4-6 αβγά, και τα επωάζουν για περίπου 12 μέρες. Το αρσενικό φροντίζει, στη διάρκεια της επώασης, για τη διατροφή του θηλυκού, καθώς αυτό δεν μπορεί να απομακρυνθεί από τη φωλιά του. Τα χελιδόνια δείχνουν εξαιρετική φροντίδα για τους νεοσσούς τους, τους ανατρέφουν με επιμέλεια, και τα ταΐζουν τις πρώτες μέρες  με σβώλους εντόμων. Αργότερα τα μαθαίνουν πώς να πετούν και να αναζητούν μόνα τους την τροφή τους. Από κάθε φωλιά μπορούν να εκκολαφτούν  περίπου 10 νέα χελιδόνια κάθε χρόνο, ενώ αν αυτές δεν καταστραφούν πολλές γενιές χελιδονιών μπορούν να ανατραφούν σε μία μονάχα φωλιά. Οι φωλιές είναι ένα καταφύγιο για τις δύσκολες ώρες. Όταν ο καιρός είναι πολύ άσχημος, μέχρι και 14 άτομα μαζί μπορούν να στριμωχθούν μέσα μέχρι να καλυτερέψουν οι συνθήκες. Συνήθως, οι ορνιθολόγοι κατασκευάζουν τεχνητές φωλιές για να διευκολύνουν τα πουλιά που δυσκολεύονται πλέον να βρουν λάσπη μέσα στις πόλεις. Οδηγίες παίρνουν την ημέρα των "Χελιδονισμάτων", δηλαδή της ανοιξιάτικης εκδήλωσης της Ελληνικής Ορνιθολογικής Εταιρείας που είναι αφιερωμένη στην κατασκευή τεχνητών χελιδονοφωλιών.
Τα χελιδόνια τρέφονται κυρίως με μικρά έντομα, όπως κουνούπια και μύγες. Συνήθως, κατά τη διάρκεια της πτήσης τους, κρατούν ανοιχτό το ράμφος τους, που λειτουργεί ως απόχη σύλληψης εντόμων. Έντομα όμως βρίσκουν και πάνω σε δένδρα και άλλα φυτά.
Το εκπληκτικό της επιστροφής των χελιδονιών κατά την Άνοιξη, είναι ότι τα περισσότερα, ειδικά τα αρσενικά, γυρίζουν κάθε χρόνο στην ίδια τοποθεσία, στο ίδιο σπίτι ή ακόμη και στην ίδια φωλιά,  γνωρίζοντας ότι εκεί θα βρουν τις ιδανικές συνθήκες για την διαβίωσή τους.
Στην Ελλάδα φωλιάζουν πέντε είδη χελιδονιών. Από αυτά τα 4  είναι αποδημητικά και έρχονται την άνοιξη να φωλιάσουν, ενώ το φθινόπωρο παίρνουν πάλι το δρόμο της επιστροφής ταξιδεύοντας έως την υποσαχάρια Αφρική για να ξεχειμωνιάσουν. Αυτά είναι,  το κοινό Χελιδόνι ή Σταβλοχελίδονο (Hirundo rustica), το Δενδροχελίδονο (Hirundo daurica), το Σπιτοχελίδονο (Delichon urbica), το Οχθοχελίδονο (Riparia riparia). Το μοναδικό χελιδόνι που μπορούμε να δούμε τακτικά το χειμώνα στην Ελλάδα είναι το Βραχοχελίδονο (Ptyonoprogne –Hirundo- rupestris). Μόνο ένα μέρος του πληθυσμού αυτού του είδους δεν αποδημεί, αλλά ξεχειμωνιάζει στην Κεντρική Ελλάδα και την Πελοπόννησο.

-Το κοινό Χελιδόνι ή Σταβλοχελίδονο, κάνει την εμφάνιση του στα μέσα Μαρτίου και φεύγει στις αρχές Οκτωβρίου για να διαχειμάσει στην Αφρική. Φτάνει σε μήκος τα 21 εκατοστά, έχει μαύρα μακριά φτερά, και μακριά ψαλιδωτή ουρά. Έχει μεταλλικό σκούρο μπλε χρώμα στο πάνω μέρος του φτερώματος, καστανοκόκκινο μέτωπο και λάρυγγα, φαρδιά μαύρη-μπλε λωρίδα κάτω από το λάρυγγα και λευκό το υπόλοιπο κάτω μέρος του φτερώματος.  Πολύ χαρακτηριστική είναι η μεγάλη διχαλωτή ουρά, το μικρό του ράμφος και το μεγάλο άνοιγμα του στόματος. Προτιμά τις αγροτικές περιοχές, χτίζοντας μια σχετικά μεγάλη, μοιάζει με μισή κούπα εντελώς ανοικτή στο επάνω μέρος, καλαθωτή φωλιά σε χαλάσματα, σκεπές και κτίσματα. Η φωλιά του είναι φτιαγμένη με λάσπη, πούπουλα και ξερά χόρτα. Επιλέγει για το σκοπό αυτό συνήθως θέσεις κάτω από μπαλκόνια, στέγες σπιτιών και αποθηκών. Γεννά δύο φορές την περίοδο Απριλίου-Αυγούστου, 4-6 αυγά την κάθε φορά. Τρέφεται με μικρά έντομα που πιάνει κατά τη διάρκεια της πτήσης του. Σε όλη τη διάρκεια της άνοιξης και του καλοκαιριού παρατηρείται σε μεγάλους πληθυσμούς. Ως προς το καθεστώς προστασία του, συμπεριλαμβάνεται στα είδη του Παραρτήματος ΙΙ της Σύμβασης της Βέρνης για τη διατήρηση της ευρωπαϊκής άγριας ζωής και των φυσικών βιοτόπων.
-Το Δενδροχελίδονο ή Μιλτοχελίδονο, είναι από τα πιο μεγαλόσωμα είδη χελιδονιών το μέγεθος του οποίου αγγίζει τα 19 εκατοστά. Μοιάζει πολύ με το προηγούμενο είδος, αλλά το πάνω μέρος της βάσης της ουράς είναι ανοιχτόχρωμο. Φωλιάζει κυρίως σε βουνά και βράχια, αλλά πολύ συχνά συναντάται και σε αστικές περιοχές επιλέγοντας, γέφυρες, κτίρια ή χαλάσματα για να χτίσει την πήλινη φωλιά του. Το ιδιαίτερο χαρακτηριστικό της φωλιάς είναι ότι έχει μια μακριά σήραγγα εισόδου για να προφυλαχθεί από τους εχθρούς του. Έχει μικρή μαυρογάλαζη κορώνα, μανδύα και ώμους, μαύρα μακριά φτερά και μαύρη πολύ μακριά ουρά και ουροπύγιο. Διακρίνεται μια καστανή ζώνη στα πλάγια του κεφαλιού που συνεχίζει και στον σβέρκο. Η κοιλιά και το στήθος είναι ανοιχτόχρωμα με αχνές γραμμώσεις.
-Το Σπιτοχελίδονο ή Λευκοχελίδονο, είναι το πιο γνωστό είδος, σχετικά μικρόσωμο, με μέγεθος που κυμαίνεται από 13,5-15 εκατοστά, με μαύρα φτερά, γυαλιστερό μπλε-μαύρο σε κορώνα, μανδύα και ώμους, που έρχεται σε αντίθεση με τη λευκή κοιλιά και τη λευκή ουρά, πόδια κοντά, που καλύπτονται από λευκά φτερά, κοντή και ελαφρά ψαλιδωτή ουρά. Συναντώνται από την Ισπανία έως στην Ιαπωνία. Στην Ελλάδα έχει άλλα 4 συγγενικά είδη, αλλά μαζί με τα Σταβλοχελίδονα είναι οι πιο γνωστοί συγκάτοικοί μας, αφού τα πιο πολλά κτίζουν τις φωλιές τους σε κτίρια. Υπάρχουν όμως και Σπιτοχελίδονα που οι φωλιές τους βρίσκονται σε γεφύρια, βράχια κοντά στην θάλασσα, αλλά και σε ψηλά βουνά. Συχνά φωλιάζουν σε μικρές ή μεγαλύτερες αποικίες όπου οι φωλιές μπορεί να βρίσκονται η μία δίπλα στην άλλη. Είναι λευκό στο κάτω μέρος του σώματός του. Στο επάνω μέρος είναι επίσης λευκή η βάση της ουράς. Η φωλιά του είναι φτιαγμένη με λάσπη και είναι σχεδόν κλειστή εκτός από ένα μικρό άνοιγμα στο επάνω μέρος. Εμφανίζεται στην χώρα μας από τα μέσα του Φλεβάρη. Τα βλέπουμε συχνά να κάθονται κατά σμήνη στα ηλεκτροφόρα σύρματα.
-Το Οχθοχελίδονο, είναι το μικρότερο είδος χελιδονιού, με μέγεθος που κυμαίνεται από 12-13 εκατοστά. Συναντάται κυρίως σε κάθετες αμμώδεις ή χωμάτινες όχθες όπου και σκάβει φωλιές μέχρι και ενός μέτρου βάθος. Το φτέρωμά του είναι μουντό γκριζοκάστανο σε κορώνα μανδύα και πλάτη, με λευκό λαιμό και κοιλιά και καλοσχηματισμένη σκούρα ζώνη στήθους, σκούρα πόδια και ουρά που είναι κοντή αλλά ξεκάθαρα διχαλωτή. Πολλά οχθοχελίδονα φτιάχνουν πολύ κοντά τις φωλιές τους και σχηματίζουν αποικίες ανοίγοντας τρύπες σε κάθετες τομές του εδάφους, συνήθως κοντά σε νερό.
-Το Βραχοχελίδονο ή Πετροχελίδονο, είναι ένα ενδημικό είδος που διαχειμάζει στην Νότια Ελλάδα. Αποδημεί, μόνο ένα μέρος του πληθυσμού του και όχι πάντοτε. Προτιμά το υψόμετρο και φωλιάζει σε απότομους γκρεμούς και βράχους. Είναι ελαφρώς μεγαλύτερο από τα δύο προηγούμενα είδη. Έχει ελαφρώς γκριζόλευκο στήθος, γκριζοκαφέ φτέρωμα σε κορώνα, μανδύα, πλάτη και φτερά, ενώ κάτω από τον λαιμό διακρίνονται αχνές γκρίζες γραμμώσεις, αλλά όταν πετά στον ουρανό φαίνεται μαύρο.. Η ουρά είναι σχεδόν τετραγωνισμένη και σκούρα. Έχει μακριά φτερά σε σχήμα δρεπανιού και κοντή διχαλωτή ουρά και δεν κάμπτουν τα φτερά τους όταν πετούν. Επίσης, είναι αδύνατον να τα δει κανείς να προσγειώνονται. Τα πετροχελίδονα δεν κουρνιάζουν όπως τα άλλα χελιδόνια. Μπορεί κανείς να παρατηρήσει σμήνη να πετούν με μεγάλη ταχύτητα φωνάζοντας, ανάμεσα σε στέγες και σπίτια, κυρίως σε πόλεις και κωμοπόλεις, συνήθως κατά το σούρουπο. Περνούν σχεδόν ολόκληρη τη ζωή του πετώντας. Προσγειώνεται μόνο για να αναπαραχθεί. Οι φωλιές τους είναι καλά κρυμμένες κάτω από στέγες και μπαινοβγαίνουν σε αυτές πετώντας πολύ γρήγορα.Παρατηρούνται πιο συχνά σε κατοικημένες περιοχές όπου φωλιάζουν σε ρωγμές, τρύπες εξαερισμού και ορισμένες φορές σε ειδικά κουτιά-φωλιές που κατασκευάζουν οι άνθρωποι. Είναι πολύ σύνηθες πουλί στις πόλεις ενώ δεν ζούνε συχνά σε γεωργικές περιοχές. Το πετροχελίδονο είναι πιο μεγάλο από το κοινό χελιδόνι. Η τροφή τους αποτελείται από έντομα που πιάνουν πετώντας με ανοιχτό ράμφος. Φωλιάζουν σε ρωγμές, τρύπες εξαερισμού και ορισμένες φορές σε ειδικά κουτιά-φωλιές που κατασκευάζουν οι άνθρωποι. Οι φωλιές τους είναι φτιαγμένες από φτερά, κομματάκια χόρτου και σπόρων, τα οποία έχουν όλα συλλεχθεί κατά τη διάρκεια της πτήσης τους. Φτιάχνουν τις φωλιές τους χρησιμοποιώντας το σάλιο τους.
Τα χελιδόνια γενικά, έχουν  ασυνήθιστα μακρά διάρκεια ζωής και ικανότητα επιβίωσης  που σε ορισμένα είδη τους φτάνει μέχρι και τα 21 χρόνια.
(πηγές: http://www.ornithologiki.gr/page_cn.php?aID=1113, http://www.biology.uoc.gr/courses/BIO102_zoologia/For%20website/LAB11.%20Chicken%20anatomy.pdf, http://www.springalive.net/el-cy/springalive/swallow, del Hoyo et al., eds. (2004). Handbook of the Birds of the World. Lynx Edicions ISBN 84-87334-69-5, A. Turner & C. Rose (1989). Swallows and Martins. Helm. ISBN 0747032025 )
Related Posts Plugin for WordPress, Blogger...