_______________

" In all things of Nature, there is something of the marvelous" (Aristotle -Parts of Animals, I.645A16)

" Nature ......loves simplicity and unity" ( J. Kepler -Apologia)


****** Για το Περιβάλλον, τη Βιώσιμη Προοπτική και ......άλλα Σημαντικά!

(http://sites.google.com/site/perivalloncom/
http://www.perivallon.com, http://envifriends2.blogspot.com, http://envifriends.blogspot.com)
_______________

* ΦΥΣΗ & ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ ----- * ΑΝΘΡΩΠΟΣ & ΚΟΙΝΩΝΙΑ -

- Ο ΚΑΙΡΟΣ -

- Το Πετρέλαιο και η Πανδώρα

Το πετρέλαιο, τα παράγωγα και τα παραπροϊόντα του έφεραν στην ανθρωπότητα τόσο αγαθά και ευημερία, όσο και κακά και .…νόσους. Και αναφερόμαστε μεταξύ άλλων στην ανάπτυξη και στην πρόοδο, αλλά και στις προστριβές, στους πολέμους και στη ρύπανση του περιβάλλοντος. Κατά τον Ηρόδοτο, πρώτοι οι Βαβυλώνιοι ανέπτυξαν την τεχνολογία αξιοποίησης των υδρογονανθράκων -που εδώ και 4.000 χρόνια κάλυπταν με άσφαλτο τα τείχη της Βαβυλώνας, ενώ την τεχνολογία εξόρυξης πετρελαίου ανέπτυξαν πρώτοι οι Κινέζοι, που το 347 μ. Χ., έβγαζαν πετρέλαιο με γεωτρύπανα από μπαμπού. Εξάλλου, αυτά τα συστατικά των υδρογονανθράκων, αναφέρονται από αρχαιοτάτων χρόνων με τις ‘’αιώνιες φωτιές’’ της Περσίας ως πηγές λατρείας από τους πιστούς του Ζωροάστρη. Τα μετέτρεψαν, οι επινοήσεις του ανθρώπου, σε αρχέγονα όπλα καταστροφής με το ‘’υγρό πυρ’’ των Ελλήνων. Αργότερα τα υιοθέτησαν ως καύσιμα στα εργοστάσια και στα μέσα μετακίνησης. Τα θαύμασαν όταν καινοτομώντας δημιούργησαν τα πλαστικά αλλά και φαρμακευτικά παράγωγα. Στο τέλος τα ‘’μίσησαν’’ γιατί είναι υπεύθυνα για τη ρύπανση του περιβάλλοντος και για το φαινόμενο του θερμοκηπίου.
Ωστόσο, εδώ και μερικές δεκαετίες αυτή η σχέση μεταξύ πετρελαιοειδών και ανάπτυξης δείχνει ότι φτάνει στο τέλος της. Κατά την τελευταία δεκαετία του 20ού αιώνα, ορισμένες εταιρίες εξόρυξης πετρελαίων δεν έκρυβαν την ανησυχία τους για το επερχόμενο τέλος της εποχής του πετρελαίου και εκτιμούσαν ότι το τέλος της εκμετάλλευσης των πετρελαιοπηγών θα ήταν κάπου ανάμεσα στο 2030-2060. Την εντεινόμενη φημολογία άδραξαν οι οικολογικές οργανώσεις οι οποίες άρχισαν να πιέζουν για επενδύσεις στις εναλλακτικές μορφές ενέργειας. Οι πολυεθνικές εταιρείες έσπευσαν να καθησυχάσουν τους φόβους αυτών των κινήσεων, εμφανιζόμενες να επενδύουν στην έρευνα για το υδρογόνο, για υβριδικά αυτοκίνητα, για αποδοτικότερες ανεμογεννήτριες ή για εξελιγμένα φωτοβολταϊκά συστήματα. Ποια όμως θα είναι η επόμενη ουσιαστική ενεργειακή λύση; Στην αρχή διαφήμιζαν την πυρηνική ενέργεια. Το πρόβλημα όμως των πυρηνικών αποβλήτων και οι καταστροφικές εμπειρίες από διαρροή ραδιενέργειας απώθησαν αυτή την πηγή ενέργειας ως προοπτική για το μέλλον, σε αρκετές χώρες,. Στη συνέχεια, δοκιμάστηκαν οι ήπιες μορφές ενέργειας. H ηλιακή, η αιολική, τα κύματα και τα ρεύματα της θάλασσας, η υδροηλεκτρική και η γεωθερμική ενέργεια. Ναι πρόκειται για φιλικές με το περιβάλλον πηγές ενέργειας. Αλλά, προς το παρόν φαίνεται ότι είναι ακόμη μη επαρκείς για να καλύψουν καθολικά την ενεργειακή κατανάλωσή μας. Τα τελευταία πέντε χρόνια, επιστήμονες, κυβερνήσεις, περιβαλλοντολόγοι και εταιρείες εκμετάλλευσης υδρογονανθράκων ομοφωνούν ότι το υδρογόνο είναι η μόνη λύση μακράς πνοής. Παρόλα αυτά στην επικαιρότητα είναι και πάλι το πετρέλαιο. Πρόκειται για μια νέα τεχνολογία εξαγωγής πετρελαίου και φυσικού αερίου, πολύ βαθιά μέσα στο υπέδαφος, κατευθείαν από τους σχιστόλιθους. Υπόσχεται υπερεπάρκεια καυσίμων και ανατρέπει όλα όσα μέχρι σήμερα γνωρίζαμε. Η τεχνολογία όμως αυτή φαίνεται ότι απειλεί με ανυπολόγιστη ρύπανση τους υδροφόρους ορίζοντες, και ενδεχομένως να συμβάλλει στη δημιουργία καταστρεπτικών σεισμών. Φαίνεται ότι μάλλον βρισκόμαστε σε μια καινούργια εκδοχή με το γνωστό ‘’Κουτί ή το Πιθάρι της Πανδώρας’’.
 Ο αρχαίος ποιητής Ησίοδος , αναφέρεται, στο "Έργα και Ημέραι", στην Πανδώρα, λέγοντας ότι την έπλασε ο Δίας για να τιμωρήσει τον Προμηθέα, και κατ’επέκταση να τιμώρησε το ανθρώπινο είδος, μέσω της Πανδώρας.........για περισσότερα

΄Οταν ο Δίας κατάλαβε τι είχε κάνει ο Προμηθέας, του είπε "χαίρεσαι που με ξεγέλασες, αλλά θα βρει μεγάλο κακό εσένα και όλους τους ανθρώπους και αυτό θα είναι το τίμημα για τη φωτιά που τους έδωσες. Θα είναι αυτό το κακό κάτι που οι άνθρωποι θα χαρούν με την καρδιά τους ενώ θα αγκαλιάζουν την καταστροφή τους". Έτσι, έβαλε τον Ήφαιστο να πλάσει από άργιλο ένα πλάσμα – το ονόμασαν Πανδώρα επειδή κάθε θεός της έδωσε κι ένα δώρο- που να μοιάζει σε αθάνατη θεά, αλλά να έχει τη φωνή και τη δύναμη ανθρώπου. Επίσης, της δόθηκε ένα πιθάρι με μεγάλο πώμα, όπου φυλάσσονταν όλα τα κακά, οι πόνοι και οι ασθένειες, αλλά και η ελπίδα. Μέχρι τότε οι φυλές των ανθρώπων που ζούσαν στη γη ήταν μακριά από τα κακά και τους πόνους. Και για να γίνει πιο ελκυστική η Πανδώρα στους ανθρώπους της δόθηκαν σαν δώρα τα χαρίσματα της Πειθούς και των Χαρίτων. Η θεά Αθηνά, εξάλλου, της έμαθε να υφαίνει. Η Αφροδίτη την έκανε ποθητή. Ο Ερμής της έδωσε ομιλία, διεστραμμένο μυαλό και πανούργα φύση. Στη συνέχεια, ο Δίας είπε στον Ερμή να παραδώσει την Πανδώρα ως δώρο στον Επιμηθέα, τον αδελφό του Προμηθέα. Αυτός δεν αναλογίστηκε τη συμβουλή του αδελφού του "να μη δεχτεί ποτέ δώρο από τον Ολύμπιο Δία και να το στείλει πίσω επειδή μπορεί να αποδεικνυόταν βλαβερό για τους ανθρώπους". Δέχτηκε την Πανδώρα και αργότερα κατάλαβε το λάθος του, όταν πια έγινε το κακό προς τις φυλές των ανθρώπων, καθώς η Πανδώρα έβγαλε το μεγάλο πώμα από το πιθάρι και σκόρπισε όλα τα κακά φέρνοντας τη θλίψη και την καταστροφή στους ανθρώπους." Μόνο η Ελπίδα έμεινε μέσα στο μεγάλο πιθάρι και δεν ξεπήδησε έξω". Στο κείμενο του Ησίοδου δεν γίνεται σαφές, αν ο Δίας το έκανε αυτό με καλή ή κακή πρόθεση. Δηλαδή για να αφήσει κάτι ως παρηγοριά στους ανθρώπους ή για να τους στερήσει απεναντίας ακόμα και την Ελπίδα γιατί την κράτησε εκεί μέσα στο πιθάρι. Είναι γνωστό ότι το ορυκτό πετρέλαιο (crude oil) προέρχεται από την καταβύθιση, παγίδευση και αποσύνθεση υπό θερμοκρασία και πίεση έμβιων οργανισμών (φυτικών και ζωικών) μέσα στο υπέδαφος. Και, όπως μάθαμε μόλις στις 19 Οκτωβρίου 2012, από τη δημοσίευση της εργασίας του Yadong Sun και των συνεργατών του, στο περιοδικό Science ( Lethally Hot Temperatures During the Early Triassic Greenhouse, http://www.sciencemag.org/content/338/6105/366), πριν από 252 εκατομμύρια χρόνια είχε μόλις τελειώσει η Πέρμια Γεωλογική Περίοδος, όπου η αλυσιδωτή έκρηξη ηφαιστείων στη Σιβηρία αφάνισε το 80% ως 90% των έμβιων ειδών, και ήλθε η Τριάσια Περίοδος όπου επί τρία εκατομμύρια χρόνια η μέση θερμοκρασία του πλανήτη ανερχόταν διαρκώς, φθάνοντας τους 60 βαθμούς Κελσίου στη στεριά και τους 40 βαθμούς στα νερά. Με την ατμόσφαιρα γεμάτη διοξείδιο του άνθρακα και τα νερά χωρίς οξυγόνο, το αποτέλεσμα ήταν να γεμίσουν θάλασσες και λίμνες με νεκρά ζώα και φυτά (φυτοπλαγκτόν, ζωοπλαγκτόν και όσα ανώτερα φυτά και ζώα υπήρχαν τότε). Στη συνέχεια, πριν από 249 εκατομμύρια χρόνια, τα εγκλωβισμένα στη λάσπη των βυθών νεκροί οργανισμοί άρχισαν να συμπιέζονται από τα στερεοποιούμενα ιζήματα και να μεταβάλλονται στους πολύτιμους σήμερα για εμάς υδρογονάνθρακες. Συνηθέστερα, οι υδρογονάνθρακες αυτοί παραμένουν στα πετρώματα που τους περιβάλλουν. Έτσι, τους βρίσκουμε σήμερα, κυρίως σε περιοχές προϊστορικών λιμνών, σε τη μορφή της ασφαλτικής άμμου (tar sand) ή σε τη μορφή ιζηματογενών σχιστόλιθων με περιεκτικότητα ως και 50% οργανικές ύλες (oil shale),. Η άλλη μορφή του πετρελαίου, η πιο σπάνια, είναι αυτή που έγινε ευρύτατα γνωστή τον τελευταίο αιώνα. Δηλαδή, σε περιπτώσεις όπου τα πετρώματα σχηματίζουν θύλακες, το πετρέλαιο παραμένει ρευστό και μπορεί να αντληθεί με ευκολία, κατόπιν γεωτρήσεως. Αυτό είναι το περίφημο «συμβατικό πετρέλαιο» (conventional oil) των πετρελαιοπηγών, για το οποίο έγιναν και γίνονται οι περισσότεροι πόλεμοι στον πλανήτη. Το άλλο, το παγιδευμένο μέσα σε σχιστόλιθους πετρέλαιο, ονομάζεται «μη συμβατικό» (unconventional oil) και είχε ως πρόσφατα παραγνωριστεί λόγω της δυσκολίας και του υψηλού κόστους διαχωρισμού του. Η τεχνογνωσία όμως εκμετάλλευσής του προϋπήρχε. Έτσι, εδώ και μια πενταετία, εξάγεται το πετρέλαιο των σχιστόλιθων, μέσω πυρόλυσης, υδρογόνωσης ή και θερμικής διάλυσής τους. Συνοπτικά, η διεργασία αυτή έχει ως εξής. Στην επιφάνεια του εδάφους κάτω από το οποίο βρίσκεται το εντοπισμένο σχιστολιθικό κοίτασμα πετρελαίου, η περιοχή ‘’κατατρυπιέται’’ με γεωτρήσεις ανά ενάμισι μέτρο. Μέσω των γεωτρήσεων φθάνει στο στρώμα των πετρελαιοφόρων σχιστόλιθων (που συνήθως βρίσκεται στα 1.500 με 4.000 μέτρα - πολύ βαθύτερα από τον υδροφόρο ορίζοντα). Οι γεωτρήσεις μπορεί να είναι κατακόρυφες, αλλά για λόγους μεγαλύτερης απόδοσης μπορεί και να κάμπτονται όταν φθάσουν στο στρώμα των σχιστόλιθων, διανοίγοντας οριζόντιο κανάλι μήκους ως και ενάμισι χιλιομέτρου. Στα κανάλια της γεώτρησης εισάγονται ατσάλινες σωληνώσεις και εγχέεται τσιμέντο που τις θωρακίζει περιμετρικά. Επειτα πυροδοτούνται μικρές κάψουλες που προκαλούν διατρήσεις στο τσιμεντένιο περίβλημα του καναλιού. Από τα ανοίγματα αυτά και αντίστοιχες οπές στους σωλήνες διοχετεύεται υπό υψηλή θερμοκρασία και πίεση νερό - ανάμεικτο με άμμο, κεραμικά κονιάματα, αμμωνία και ένα πλήθος διαλυτικών υγρών - με ρυθμό παροχέτευσης 16 τόνων ανά λεπτό, που δημιουργεί ρωγμές και θρυμματίζει τις στρώσεις των στερεοποιημένων οργανικών υλών. Επίσης, εκπεμπόμενα ραδιοκύματα δημιουργούν έναν «φούρνο μικροκυμάτων» που θερμαίνει τα βράχια ως τους 300°C σε ακτίνα 30 μέτρων γύρω από τον αγωγό. Η φάση αυτή της υδραυλικής και θερμικής ρωγμάτωσης και ρευστοποίησης των βράχων (γνωστή πλέον διεθνώς με τον λαϊκό αγγλικό όρο fracking) διαρκεί από οκτώ μήνες ως τέσσερα χρόνια ανά πετρελαιοπηγή. Στην επόμενη φάση, το «ζουμί» της λιωμένης κηροζίνης αντλείται στην επιφάνεια και διασπάται σε πετρέλαιο ή φυσικό αέριο (μέσω πυρόλυσης), ενώ το νερό που χρησιμοποιήθηκε ανακυκλώνεται. Η θερμοκρασία στην οποία η κηροζίνη αποσυντίθεται σε χρησιμοποιήσιμους υδρογονάνθρακες ποικίλλει από τους 300 ως τους 520°C. Στην περίπτωση που εξαχθεί πετρέλαιο, το ‘’σχιστέλαιο’’ αυτό είναι πιο σκουρόχρωμο, έχει μικρότερη ρευστότητα από το γνωστό «συμβατικό πετρέλαιο» και χρειάζεται συνήθως περαιτέρω αναβάθμιση για να φτάσει στα διυλιστήρια και να προωθηθεί στο εμπόριο ως πετρέλαιο κίνησης ή βενζίνη. Επειδή όμως το χαρακτηριστικό των επιτυχημένων είναι ο μακρόπνοος σχεδιασμός, η εταιρεία που «πρωταγωνίστησε» στο Ιράκ, η Halliburton, προνόησε έγκαιρα και για τη μετά το «παράκτιο πετρέλαιο» εποχή: αγόρασε την από το 1947 πατέντα εξόρυξης πετρελαίου μέσω υδρορωγμάτωσης σχιστόλιθων. ΄Εκτοτε, σχεδόν δύο εκατομμύρια γεωτρήσεις εξόρυξης έχουν ανοίξει στις αγροτικές περιοχές των ΗΠΑ, υπό το καθεστώς υπενοικίασης χρήσης του υπεδάφους τους. Το θετικό για τους αγρότες ήταν ότι έγιναν «εισοδηματίες από το τίποτε», λαμβάνοντας περίπου 12,5% των κερδών από κάθε γεώτρηση μηνιαίως. Το αρνητικό ήταν ότι, σε αρκετές περιπτώσεις, το νερό που έπιναν δηλητηριάστηκε από τις προσμείξεις με τα υγρά της ρωγμάτωσης των πετρωμάτων. Οι περιβαλλοντικές ανησυχίες που εξέφρασε εμπεριστατωμένα για την υδρορωγμάτωση το ντοκυμαντέρ Gasland είναι βάσιμες, αλλά μη απολύτως αποδείξιμες, καθόσον το νομικό πλαίσιο στις ΗΠΑ επιτρέπει στις πετρελαϊκές εταιρείες να κρατούν μυστική την ταυτότητα των 600 περίπου χημικών ουσιών που χρησιμοποιούν για το ξεζούμισμα των πετρωμάτων. Σημειωτέον ότι σε κάθε γεώτρηση εγχέονται 80 ως 300 τόνοι από αυτά τα χημικά. Οι δειγματοληψίες από το νερό που απαντλείται από τα κοιτάσματα καταδεικνύουν ότι αυτό εξέρχεται άκρως τοξικό και επικίνδυνο για την υγεία ανθρώπων και ζώων. Η όποια διαφυγή του στον υδροφόρο ορίζοντα - που βρίσκεται περίπου στα 300 μέτρα κάτω από την επιφάνεια - μπορεί να καταστήσει το έδαφος της επιφάνειας «κρανίου τόπο».
Ενα άλλο ζήτημα είναι οι ίδιες οι απαιτήσεις σε διαθέσιμο νερό: για την κάθε υδρορωγμάτωση απαιτούνται 4 ως 30 εκατομμύρια λίτρα νερού, από το οποίο ανακτάται μόνο το 30% - 50% και μπορεί να επαναχρησιμοποιηθεί μειούμενο αναλόγως ως και 18 φορές στην ίδια γεώτρηση. Πόσες περιοχές του πλανήτη μπορούν να διαθέσουν ανενδοίαστα τέτοια υδατικά αποθέματα; Το τρίτο θέμα είναι οι εκπομπές αερίων: το βενζένιο, το αιθυλοβενζένιο, το ξυλένιο, το τολουόλιο και τα άλλα πτητικά στοιχεία που απαντλούνται από τις γεωτρήσεις μετατρέπονται σε όζον που ταξιδεύει σε ακτίνα ως και 400 χλμ. από την περιοχή των γεωτρήσεων. Σε χώρες μικρές, όπως η Ελλάδα, αυτό θα σήμαινε άμεση και δραματική επιβάρυνση της ατμόσφαιρας των πόλεων. Τέλος, αναπόδεικτη ακόμα, ενεδρεύει η υποψία πως η ρωγμάτωση των πετρωμάτων στο υπέδαφος καθιστά το έδαφος επικίνδυνα ασταθές σε σοβαρούς σεισμούς ή ακόμη και ότι μπορεί να διευκολύνει την εκδήλωσή τους. Εξαιτίας όλων αυτών των αποδείξεων, αντενδείξεων ή απλών φόβων, η Βουλγαρία, η Γαλλία και η Βόρεια Ιρλανδία έχουν ήδη απαγορεύσει τη διεργασία υδραυλικής ρωγμάτωσης (fracking) στα εδάφη τους.
Αυτή η τεχνολογία αξιοποίησης των ‘’ξεχασμένων’’ αποθεμάτων υδρογονανθράκων στους σχιστόλιθους έχει γεμίσει με ελπίδες «ενεργειακής ανεξαρτησίας» τουλάχιστον τους δύο μεγαλύτερους καταναλωτές καυσίμων της Γης, τις ΗΠΑ και την Κίνα, καθώς και οι δύο έχουν τεράστια τέτοια κοιτάσματα. Αλλά και άλλες χώρες του πλανήτη, όπως η Αργεντινή, η Ιορδανία, η Ιρλανδία, το Μαρόκο και η Πολωνία, βλέπουν προοπτικά να μεταβάλλονται από καθαρούς εισαγωγείς σε εξαγωγείς υδρογονανθράκων. Το Ισραήλ, μάλιστα, ξέχωρα από το κοίτασμα συμβατικού πετρελαίου που βρήκε στα νερά του, εκτιμά τώρα ότι διαθέτει και απόθεμα 250 εκατομμυρίων βαρελιών ‘’σχιστελαίου’’.
Το κύμα τεχνολογικού ενθουσιασμού που έχει ξεσηκωθεί τα τελευταία χρόνια εκφράστηκε με τον πιο επίσημο τρόπο από τη δημοσιευθείσα τον Ιούνιο του 2012 μελέτη του Πανεπιστημίου του Χάρβαρντ, υπό τον τίτλο «Πετρέλαιο - Η επόμενη επανάσταση» (Oil:The Next Revolution http://belfercenter.ksg.harvard.edu/files/Oil-%20The%20Next%20Revolution.pdf ), όπως και από την αντίστοιχη μελέτη του ερευνητικού κέντρου JRC της Ευρωπαϊκής Ένωσης στην Ιταλία (http://ec.europa.eu/dgs/jrc/downloads/jrc_report_2012_09_unconventional_gas.pdf). Αλλά, σε όλες τις σχετικές μελέτες για τους πετρελαιοφόρους σχιστολίθους τονίζεται η αναγκαιότητα ανάπτυξης τεχνολογικών λύσεων που θα διασφαλίζουν τον υδροφόρο ορίζοντα και το περιβάλλον γενικότερα από ατυχήματα και δυσμενείς παρενέργειες.
(πηγές: http://www.sciencemag.org/content/338/6105/366, http://ec.europa.eu/dgs/jrc/downloads/jrc_report_2012_09_unconventional_gas.pdf , http://belfercenter.ksg.harvard.edu/files/Oil-%20The%20Next%20Revolution.pdf, σταχυολόγηση από άρθρο Τ. Καφαντάρη, ΤΟ ΒΗΜΑ Science, 28, Οκτ., 2012).
Related Posts Plugin for WordPress, Blogger...