_______________

" In all things of Nature, there is something of the marvelous" (Aristotle -Parts of Animals, I.645A16)

" Nature ......loves simplicity and unity" ( J. Kepler -Apologia)


****** Για το Περιβάλλον, τη Βιώσιμη Προοπτική και ......άλλα Σημαντικά!

(http://sites.google.com/site/perivalloncom/
http://www.perivallon.com, http://envifriends2.blogspot.com, http://envifriends.blogspot.com)
_______________

* ΦΥΣΗ & ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ ----- * ΑΝΘΡΩΠΟΣ & ΚΟΙΝΩΝΙΑ -

- Ο ΚΑΙΡΟΣ -

- Η Οικολογική, Περιβαλλοντική και Υδρολογική Σημαντικότητα της Ομίχλης και της Ομιχλοβροχής και στην Ελλάδα

'’..... η πηγή κάθε θερμότητας και ενέργειας, ανασύρει πρώτα την υγρασία από τη γη και κατόπιν την αφήνει να σταλάζει σιγά σιγά και να επιστρέφει στη γη με τη μορφή βροχής και ομίχλης, σαν να διυλίζεται’’, Αγία Γραφή, Ιωβ, 36:27-28 ‘’.
(πηγή: σταχυολόγηση από σχετικά άρθρα των Γ. Μπαλούτσος, Π. Μιχόπουλος, Α. Μπουρλέτσικας, Κ. Καούκης/ΕΘΙΑΓΕ, Ινστιτούτο Μεσογειακών Δασικών Οικοσυστημάτων και Τεχνολογίας Δασικών Προϊόντων).
Το ζήτημα του νερού και της επάρκειάς του, αλλά και η αξιολόγηση και εφαρμογή διαφόρων τεχνικών σε όλες τις φάσεις του –υγρή, στερεή και αέρια- για εξοικονόμηση μεγαλύτερης ποσότητας, καλύτερης ποιότητας και γενικά για την ορθολογική του διαχείριση, πρέπει να είναι πάντοτε στην επικαιρότητα. Στις εκφάνσεις όμως του νερού, εκτός εκείνων που είναι εμφανείς (π.χ. βροχή, χιόνι, θαλασσινό, λιμναίο, ποτάμιο, υπόγειο), υπάρχουν και ορισμένες που είναι παραγνωρισμένες-παραμελημένες. Είναι όμως επαρκέστατες σε ποσότητα, ώστε να μπορούν να συμβάλουν με την αξιοποίησή τους σε χρήσεις που αδυνατούν να καλύψουν οι εμφανείς κατηγορίες του. Μια τέτοια κατηγορία νερού είναι η ΄΄Ομίχλη ΄΄ και η ΄΄Ομιχλοβροχή΄΄.
Οι Oμίχλες σχηματίζονται είτε με μηχανισμούς ψύξης του παρεδάφιου ατμοσφαιρικού αέρα, είτε με την εξάτμιση νερού στον υπερκείμενο αέρα. Η ομίχλη είναι ένα φυσικό φαινόμενο δημιουργείται από τη συμπύκνωση των υδρατμών στα χαμηλότερα στρώματα της ατμόσφαιρας, με αποτέλεσμα τη δημιουργία ενός τεράστιου αριθμού υδροσταγονιδίων. Με άλλα λόγια, η ομίχλη είναι ένα σύννεφο, που η βάση του οποίου ακουμπά στην επιφάνεια του εδάφους ή μιας υδάτινης επιφάνειας. Η ομίχλη δεν είναι πλέον υδρατμοί, αλλά λεπτότατα σταγονίδια νερού, προερχόμενα από την συμπύκνωση των υδρατμών της ατμόσφαιρας, που βρίσκονται στον αέρα και που σχηματίσθηκαν πάνω στα αναρίθμητα σωματίδια που αιωρούνται στην ατμόσφαιρα για περιορισμένο χρονικό διάστημα. Τα υδροσταγονίδια της ομίχλης είναι τόσο μικροσκοπικά και ελαφρά που η παραμικρή πνοή του ανέμου δεν τα αφήνει στο μεγαλύτερο μέροας τους να πέσουν, αλλά μένουν αιωρούμενα κοντά στην επιφάνεια της Γης, όσα δε πέφτουν, η πτώση τους είναι πολύ αργά τόσο που δεν γίνεται άμεσα αισθητή, ως βροχή. Γίνεται όμως αντιληπτή από το αποτέλεσμα, όπως τα ρούχα που υγραίνονται, ή εκείνα που έχουν απλωθεί και δεν στεγνώνουν, ή σταγόνες νερού να πέφτουν στο έδαφος από τα φύλλα ενός δένδρου. Η εμφάνιση της ομίχλης συνδέεται με καλό καιρό, αλλά η παρουσία της περιορίζει την ορατότητα και δρα αρνητικά στη λειτουργία αεροδρομίων ή και λιμένων. Στη γεωργία και δασοπονία ασκεί θετική επίδραση γιατί η παρουσία της αποτρέπει το σχηματισμό πάχνης και παγετού τη χειμερινή περίοδο στα φυτά, ενώ την υπόλοιπη περίοδο αποτελεί πρόσθετο τροφοδότη τους με νερό και θρεπτικά συστατικά.
Η Ομιχλοβροχή, είναι η βροχή αναρίθμητων υδροσταγονιδίων που υπάρχουν στην ομίχλη. Η ομίχλη όμως δεν σχηματίζει πάντοτε βροχή, αφού για το σχηματισμό της πρέπει να υπάρχει άνεμος μέτριας κυρίως έντασης για την οριζόντια μεταφορά της, αλλά και επιφάνειες (π.χ. έδαφος, βλάστηση, στέρεα αντικείμενα) με θερμοκρασία χαμηλότερη εκείνης της ατμόσφαιρας. Έτσι, όταν τα σταγονίδια της ομίχλης (διαμέτρου 1-40 μm), προσκρούουν σε αυτές τις επιφάνειες, υγροποιούνται και βαθμιαία πέφτουν  με τη μορφή πολύ λεπτών σταγόνων βροχής. Η ομιχλοβροχή, λόγω κυρίως της οριζόντιας μεταφοράς της ομίχλης από τον άνεμο, καλείται και ΄΄οριζόντια βροχή΄΄ ή ΄΄ψευδοβροχή΄΄ή ΄΄βροχοομίχλη’’. Σημειώνεται ότι η ομιχλοβροχή μπορεί να σχηματίζεται από την ομίχλη σε ένα δασικό οικοσύστημα, χωρίς την εκδήλωση βροχής, αλλά και συγχρόνως με τη βροχή. Κυρίως σχηματίζεται σε ορεινές δασωμένες περιοχές, αλλά και σε ορισμένες παράκτιες περιοχές με αρκετή βλάστηση. Αυτή η ομίχλη στα νησιά έχει πολλές τοπικές ονομασίες, όπως για παράδειγμα ‘’προβέντζα’’ στα Κύθηρα και τη Γαύδο (Ο όρος προβέντζα χρησιμοποιείται κυρίως από τους νησιώτες και τους ναυτικούς για να περιγράψει τη μετάπτωση του νοτίου ανέμου σε σφοδρό βόρειο, αλλά και τη χαμηλή νέφωση με δυτικό άνεμο, φαινόμενο που παρατηρείται κυρίως την άνοιξη και αρχές καλοκαιριού σε ορισμένα καταπράσινα νησιά μας). ......(για περισσότερα)
Ομιχλοβροχή στη χώρα μας σχηματίζεται σε ορεινές, αλλά και σε ορισμένες παράκτιες περιοχές. Στα βουνά που είναι δασωμένα με έλατα, πεύκα, οξιές, δρυς και άλλα  δένδρα, υπάρχουν οι κατάλληλες κλιματικές και γεωμορφολογικές συνθήκες για το σχηματισμό και την υγροποίηση της ομίχλης. Κατάλληλες περιοχές είναι επίσης και οι παράκτιες δασωμένες και κυρίως οι δασωμένες πλαγιές των βουνών που ξεκινούν από την επιφάνεια της θάλασσας ή είναι κοντά σε αυτή (π.χ. οι βορειο-ανατολικές και ανατολικές πλαγιές της Όσσας, του Ολύμπου, των Πιερίων κ.ά.). Στην περίπτωση αυτή, ο πολύ υγρός αέρας που έρχεται από τη θάλασσα, προσκρούει στις πλαγιές των βουνών όπου βαθμιαία ανυψώνεται, ψύχεται, και η ομίχλη που σχηματίζεται προσκρούει στα φυλλώματα των δέντρων στους ανώτερους ορόφους ενός δάσους (κομοστέγες), υγροποιείται και σχηματίζει την ομιχλοβροχή. Ιδανικές επιφάνειες υγροποίησης της μεταφερόμενης από τον άνεμο ομίχλης στο φυσικό περιβάλλον είναι οι κομοστέγες των δασικών δένδρων. Εκεί, τα σταγονίδιά της προσκρούουν στα κλαδιά και κυρίως στα φύλλα τους και υγροποιούνται. Μεταξύ πλατυφύλλων όμως και κωνοφόρων ειδών, ιδανικά για το σχηματισμό ομιχλοβροχής είναι τα δεύτερα, αφού στα πλατύφυλλα ο άνεμος, λόγω του μεγάλου ελάσματος των φύλλων τους, εκτρέπεται, και συνεπώς παρασύρει μαζί του και την ομίχλη. Κατά συνέπεια, η ομίχλη στα πλατύφυλλα υγροποιείται μερικώς στο έλασμα των φύλλων τους και πλήρως μόνο στην περιφέρειά τους. Σε αντίθεση όμως με τα πλατύφυλλα, οι βελόνες των κωνοφόρων έχουν μικρό πλάτος και πάχος και έτσι η ομίχλη προσκρούει πλήρως σ’ αυτές και υγροποιείται αποτελεσματικότερα. Επιπλέον, τα κωνοφόρα διαθέτουν και πυκνότερο φύλλωμα, και επομένως παράγουν περισσότερη ομιχλοβροχή.
Ένα αρκετά σημαντικό στοιχείο είναι πως η κατηγορία αυτή νερού που προστίθεται σε ένα δασικό οικοσύστημα και δεν λαμβάνεται υπόψη σε καμία υδρολογική ή βιολογική του αξιολόγηση στη χώρα μας, είναι μια μεγάλη παράλειψη με πολλές δυσμενείς επιπτώσεις στη διαχείριση των πραγματικά διαθέσιμων υδατικών πόρων. Δηλαδή, εφόσον στις μελέτες για το υδατικό ισοζύγιο λεκανών απορροής δεν λαμβάνεται υπόψη ο παράγοντας της ομίχλης και ομιχλοβροχής και στη χώρα μας για τα δασικά οικοσυστήματα και για ορισμένες παράκτιες λεκάνες φαίνεται ότι υπάρχει έλλειψη αξιοπιστίας αυτών των στοιχείων που κατά εκτίμηση μπορεί να υπολείπονται των πραγματικών συνθηκών κατά 10-25% και ανάλογα με την περιοχή. Ωστόσο, η παράλειψη αυτή γίνεται καλύτερα αντιληπτή με την παρουσίαση παρακάτω στοιχείων για την υδρολογική, οικολογική και περιβαλλοντική σημασίας της ομιχλοβροχής.
Υδρολογική σημασία: Μετρήσεις ομιχλοβροχής στη χώρα μας (π.χ. ΕΘΙΑΓΕ/ΙΜΔΟΤΔΠ) έδειξαν για παράδειγμα, ότι το ύψος της ομιχλοβροχής σε ελατοδάσος της Ευρυτανίας κυμάνθηκε από 240 – 400 χιλιοστά το χρόνο και αυτό αντιπροσώπευε το 15-25% του ετήσιου ύψους βροχής (1.600 χιλιοστά) στο διάκενο του δάσους. Εξάλλου, το ύψος της ομιχλοβροχής σε δάσος από οξιές στην περιοχή της Όσσας κυμάνθηκε από 210 –355 χιλιοστά το χρόνο και αντιπροσώπευε το 13-22% του ετήσιου ύψους βροχής (1.613 χιλιοστά) στο διάκενο του δάσους. Ουσιαστικά, τα ύψη της ομιχλοβροχής στα δύο παραπάνω δασικά οικοσυστήματα είναι σχετικά μεγάλα. Δεν παύουν όμως να αποτελούν ένα δείγμα για τα ελληνικά βουνά και σίγουρα υπάρχουν και άλλες ορεινές δασωμένες περιοχές μας με πιο ευνοϊκές κλιματικές και γεωμορφολογικές συνθήκες που σχηματίζουν περισσότερη ομιχλοβροχή.
Οικολογική σημασία: Η ομιχλοβροχή, ως μία κατηγορία νερού, ασκεί και αυτή τις οικολογικές της επιδράσεις αφού επηρεάζει και επηρεάζεται σημαντικότατα από τη βλάστηση και κυρίως εκεί όπου η βροχή είναι ανεπαρκής. Στην περίπτωση αυτή η παραπάνω σχέση είναι αμφίδρομη, αφού η δασική βλάστηση σχηματίζει την ομιχλοβροχή από την ομίχλη και αυτή με τη σειρά της συντηρεί τη βλάστηση. Η αμφίδρομη αυτή σχέση είναι ιδιαίτερα ισχυρή σε ορισμένες περιοχές ανά τον κόσμο και μια από αυτές είναι οι δυτικές πλαγιές της Σιέρα Νεβάδα της Καλιφόρνια, όπου το δάσος της Σεκβόϊας της αειθαλούς (Sequoia sempervirens) επιβιώνει τη θερμή θερινή περίοδο από την ομιχλοβροχή που το ίδιο δημιουργεί από την ομίχλη του Ειρηνικού ωκεανού. Παρόμοια αμφίδρομη σχέση αλλά ασθενέστερη της παραπάνω, μεταξύ ομιχλοβροχής και δασικής βλάστησης υπήρχε και στο ελατοδάσος των νότιων κυρίως πλαγιών της Πάρνηθας πριν από την πυρκαγιά του 2007. Η ομιχλοβροχή όμως στις νότιες πλαγιές του βουνού “χάθηκε” δυστυχώς μετά την πυρκαγιά και εκτιμάται ότι θα ξαναδημιουργηθεί βαθμιαία όταν τα έλατα που φυτεύονται στις μέρες μας αποκτήσουν ύψος τουλάχιστον ενός μέτρου. Το ύψος της ομιχλοβροχής στην Πάρνηθα που “χάθηκε” εκτιμήθηκε πως ανερχόταν σε 200-250 χιλιοστά το χρόνο, ενώ εκείνο που δημιουργείται στις βόρειες πλαγιές του ελατοδάσους εκτιμάται πως ανέρχεται σε 300 χιλιοστά περίπου το χρόνο.
Μια άλλη χαρακτηριστική περίπτωση στενής σχέσης μεταξύ ομιχλοβροχής και δασικής βλάστησης είναι εκείνη των λεγόμενων “συννεφοδασών” (cloud forests) που βρίσκονται στις πλαγιές υψηλών βουνών της Κεντρικής και Νότιας Αμερικής, αλλά και σε άλλες περιοχές. Εκεί, ανάλογα με τις κλιματικές και γεωμορφολογικές συνθήκες στις πλαγιές των βουνών που αναφέρθηκαν, σχηματίζεται ομίχλη (σύννεφα) σε διάφορα υψόμετρα πολλές ημέρες το χρόνο και από την υγροποίηση αυτής στην κομοστέγη των δένδρων, συντηρούνται, τα δάση που αναφέρθηκαν. Στη χώρα μας ως συννεφόδασος, ίσως θα μπορούσε να χαρακτηρισθεί το πυκνό και πλούσιο σε βιοποικιλότητα δάσος πλατυφύλλων κυρίως ειδών των βορειο-ανατολικών και ανατολικών πλαγιών της Όσσας. Και τούτο γιατί τα χαμηλά σύννεφα (ύψους <2000 m) που έρχονται από το Αιγαίο, προσκρούουν και υγροποιούνται κάθε φορά σε ζώνη του βουνού που έχει πρακτικά το ίδιο υψόμετρο με αυτά. Κατά συνέπεια, η ζώνη αυτή δέχεται την περισσότερη βροχή και ομιχλοβροχή σε σχέση με τις παρακείμενες υψηλότερες και χαμηλότερες ζώνες. Επιπλέον, σε περιοχές με ελάχιστες βροχοπτώσεις και σημαντικό αριθμό ημερών ομίχλης ανά έτος, ορισμένα φυτά αναπροσαρμόζουν το σχήμα των φύλλων τους προς εκείνο των κωνοφόρων (βελονοφόρων), ώστε να έχουν τη δυνατότητα υγροποίησης περισσότερης ομίχλης. Το σημαντικότερο όμως είναι πως τα αναπροσαρμοσμένα φύλλα σχήματος βελονών δεν λαμβάνουν οριζόντια θέση (κάθετη προς τον κορμό των δένδρων), αλλά πλάγια ή κατακόρυφη προς τα κάτω. Αυτό γίνεται για να προσκρούει σε αυτά όσο το δυνατόν περισσότερη ομίχλη που παρασύρεται πρακτικά οριζόντια από τον άνεμο και να υγροποιείται.
Σημαντική είναι ακόμα η συνεισφορά της ομιχλοβροχής ενός δάσους στον εμπλουτισμό της βιοποικιλότητάς του. Και τούτο γιατί η αυξημένη υγρασία (λόγω της ομίχλης και ομιχλοβροχής) στην κομοστέγη των δένδρων, στην επιφάνεια του εδάφους και μέσα σε αυτό, συμβάλλει στην αύξηση διαφόρων φυτικών και ζωικών ειδών (πχ. βρύα, μύκητες, λειχήνες, ποώδη, θαμνώδη και δενδρώδη φυτά, έντομα, αμφίβια και άλλα).
Περιβαλλοντική σημασία: Η περιβαλλοντική σημασία της ομιχλοβροχής απορρέει από τον πολλαπλό ρόλο που μπορεί να παίζει στα δάση, αφού μπορεί να είναι και υδροτροφοδότης τους, μεταφορέας των ρυπαντών από μακρύτερες ή εγγύτερες βιομηχανικές και αστικές περιοχές, αλλά και να συμβάλει στον κύκλο της θρέψης των δασικών οικοσυστημάτων. Έχει διαπιστωθεί ότι η ομιχλοβροχή είναι πολύ πιο όξινη από τη βροχή και μάλιστα με pH μικρότερο του 4, γεγονός που έχει παρατηρηθεί σε διάφορα ορεινά δασικά οικοσυστήματα της Βόρειας Ευρώπης και Αμερικής. Η ομιχλοβροχή, όπως αναφέρθηκε, έχει πάντα μεγαλύτερες συγκεντρώσεις ιόντων από τη βροχή. Αυτό οφείλεται αφενός στο μικρό όγκο των σταγόνων της (μέση διάμετρος σταγονιδίων ομίχλης 10 μm) και αφετέρου στο μεγάλο χρόνο επαφής αυτής με τη βλάστηση, σε σχέση βέβαια με τη βροχή. Στη διάρκεια του χρόνου αυτού διαλύονται από την ομιχλοβροχή τα άλατα που έχουν επικαθίσει στην επιφάνεια των φύλλων της, αλλά και αέριοι ρυπαντές, όπως π.χ. το διοξείδιο του θείου, το νιτρικό οξύ και η αμμωνία. Για το λόγο αυτό η ομιχλοβροχή έχει ενοχοποιηθεί για την καταστροφή τους. Το πολύ χαμηλό pH της ομιχλοβροχής οφείλεται στο σχηματισμό ανόργανων οξέων στα σταγονίδιά της. Τα οξέα αυτά είναι το θειϊκό και το νιτρικό οξύ. Ειδικότερα έχει βρεθεί ότι οι συγκεντρώσεις των θειϊκών και νιτρικών ιόντων μπορεί να είναι μέχρι και 13 φορές μεγαλύτερες από εκείνες της βροχής. Τα νιτρικά και θειϊκά ιόντα περιέχουν άζωτο και θείο, αντίστοιχα, που είναι θρεπτικά στοιχεία. Σε μεγάλες όμως συγκεντρώσεις αυτά τα ιόντα γίνονται και είναι ρυπαντές. Μάλιστα αυτοί οι ρυπαντές, μπορεί να μεταφέρονται με τη βοήθεια του αέρα, υπό μορφή σωματιδίων ή αερίων και από πολύ μακρινές βιομηχανικές ή αστικές περιοχές, σε σχέση με τη θέση εντοπισμού τους. Τέτοιοι ρυπαντές στη χώρα μας έχουν παρατηρηθεί στις ΒΑ πλαγιές του δάσους της Όσσας και πιθανόν να προέρχονται από βορειότερες χώρες, ακολουθώντας κυρίως την κοιλάδα του Αξιού ποταμού, όταν πνέουν βόρειοι άνεμοι. Μια άλλη περιοχή όπου έχουν εντοπισθεί οι ίδιοι ρυπαντές είναι οι νότιες πλαγιές του ελατοδάσους της Πάρνηθας, προερχόμενοι προφανώς από την “ατμόσφαιρα της Αθήνας”, όταν επικρατούν νότιοι άνεμοι. Ωστόσο, ο κίνδυνος από την όξινη ομιχλοβροχή υπάρχει σε δάση όξινων εδαφών όπου οι φυτικοί ιστοί αλλά και τα εδάφη, έχουν μικρές συγκεντρώσεις ασβεστίου και μαγνησίου. Έτσι, η ομιχλοβροχή είναι πιο επικίνδυνη στα δάση της Όσσας, όπου επικρατούν όξινα εδάφη, παρά στην Πάρνηθα όπου τα περισσότερα δάση βρίσκονται σε αλκαλικά εδάφη.
Η ομιχλοβροχή όμως, εκτός από ρυπαντές, περιέχει και μεγάλες συγκεντρώσεις θρεπτικών συστατικών. Επομένως διαδραματίζει, και σημαντικό ρόλο στον κύκλο θρέψης των δασικών δένδρων. Η ομιχλοβροχή όμως δεν είναι βέβαια πάντοτε όξινη. Για παράδειγμα, σε περιοχές με αλκαλικά εδάφη, η χημεία της ομιχλοβροχής κυριαρχείται από τα κατιόντα του ασβεστίου και μαγνησίου, καθώς και από όξινες ανθρακικές ρίζες. Επισημαίνεται ακόμα πως η ομιχλοβροχή, εκτός από ανόργανα συστατικά, περιέχει και οργανικές ενώσεις. Τέτοιες είναι τα οργανικά οξέα, οι καρβονυλικές ενώσεις, τα αλκάνια, τα αμίδια και οι αλκοόλες. Μάλιστα ένα σημαντικό ποσοστό, περίπου 40% του οργανικού άνθρακα, αποτελείται από μακρομόρια που μοιάζουν με χουμικές ενώσεις. Το μεγαλύτερο ποσοστό του άνθρακα αυτού είναι αφομοιώσιμο από τους μικροοργανισμούς του εδάφους και συνεπώς αναζωογονείται η βιολογική δραστηριότητα του εδάφους. Δηλαδή, η ομιχλοβροχή μπορεί να διαδραματίζει σημαντικό ρόλο στον κύκλο θρέψης τους αλλά και να είναι ρυπαντής των δασικών οικοσυστημάτων.
Related Posts Plugin for WordPress, Blogger...