_______________

" In all things of Nature, there is something of the marvelous" (Aristotle -Parts of Animals, I.645A16)

" Nature ......loves simplicity and unity" ( J. Kepler -Apologia)


****** Για το Περιβάλλον, τη Βιώσιμη Προοπτική και ......άλλα Σημαντικά!

(http://sites.google.com/site/perivalloncom/
http://www.perivallon.com, http://envifriends2.blogspot.com, http://envifriends.blogspot.com)
_______________

* ΦΥΣΗ & ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ ----- * ΑΝΘΡΩΠΟΣ & ΚΟΙΝΩΝΙΑ -

- Ο ΚΑΙΡΟΣ -

- Γιατί θα είναι Δύσκολη έως Ακατόρθωτη η Εγκατάσταση Νέων Ανεμογεννητριών στην Ελλάδα; ( Αντιδράσεις ΝIMBYκαι LULU για τα Αιολικά Πάρκα)

Σε πολλές Δυτικές χώρες-και όχι μόνο στην Ελλάδα-, η κοινωνική αντίδραση έχει οδηγήσει στην απόρριψη μακρόπνοων υποδομών-έργων ανάπτυξης, ως περιβαλλοντικά και κοινωνικά ανεπιθύμητα, ενώ υπάρχουν αρκετές περιπτώσεις που η πρώτη αντίθεση της  τοπικής κοινωνίας ήταν πολύτιμη για μια πιο πληρέστερη αξιολόγηση των επιπτώσεων ενός έργου και για διορθωτικές κινήσεις. Οργανωμένες διαμαρτυρίες, στηριγμένες σε επιστημονική αξιολόγηση και διάλογο, μπορούν να φέρουν στην επιφάνεια στοιχεία και εκδοχές τα οποία ως τώρα δεν είχαν ληφθεί υπόψη. Ωστόσο, η ζητούμενη ανάπτυξη, μέσα στη σημερινή οικονομική και όχι μόνο δυσπραγία που βιώνουμε, θα έχει να αντιμετωπίσει και ανυπέρβλητα προβλήματα που μεταξύ των άλλων εγείρονται με προμετωπίδα δήθεν το περιβάλλον, την προστασία του, την κοινωνική συνοχή, την πολιτιστική κληρονομιά, την υγεία μας και άλλα. Συνήθως, όλα αυτά εκπορεύονται συνήθως από την υποκριτική στάση ατόμων, ομάδων, συλλόγων και της Τοπικής Αυτοδιοίκησης που προσβλέπουν στη δική τους ωφέλεια, αγνοούν την ευθύνη του ‘’Εγώ’’ ή του ‘’Εμείς’’ και γνωρίζουν μόνο την ευθύνη του ‘’Άλλου’’. Κόπτονται για τα δικαιώματά μας, αλλά σφυρίζουν αδιάφορα όταν πρόκειται για τις υποχρεώσεις τους απέναντι στη γενικότερη αναβάθμιση. Είναι εκείνοι που επιθυμούν να δημιουργούν ευάλωτους στην παραπληροφόρηση, στο λαϊκισμό ή στο ρατσισμό συντοπίτες τους. Στην πραγματικότητα επιθυμούν να μην αλλάξουν τα κεκτημένα και οι νοοτροπίες του παρελθόντος. Επιθυμούν τη χειραγώγηση του περίγυρού τους. Καθημερινά ζούμε τέτοιες ή παρόμοιες καταστάσεις. Μικροψυχία, μικρόνοια, μικροσυμφέροντα, άγνοια, τοπικισμός και αντιπαραγωγική νοοτροπία.
Να και ορισμένα συνθήματα που προβάλλονται αφειδώς από τα ΜΜΕ και που άλλωστε χαρακτηρίζουν τη νοοτροπία μας.-‘Αναμφίβολα και είμαστε υπέρ των Ανανεώσιμων Πηγών Ενέργειας, αλλά και του βιολογικού καθαρισμού ή της λειτουργίας των ΧΥΤΥ. Έλεος, όμως! Μια ολόκληρη Ελλάδα, την περιοχή μας βρήκανε για να τα φτιάξουν;’’.-‘’Ο κάδος διαλογής απορριμμάτων που έβαλε πρόσφατα ο Δήμος στο πεζοδρόμιό μας,  θα ήταν πιο λειτουργικός αν έμπαινε απέναντι’’.-‘’Φυσικά και είμαστε υπέρ των κέντρων αποκατάστασης των πρώην τοξικομανών και ψυχικά ασθενών, αλλά όχι και το ίδρυμα μπροστά στα πόδια μας, στη γειτονιά μας!’’.
Οι Ανανεώσιμες πηγές ενέργειας, στα πρώτα στάδια ανάπτυξής τους, εμφανίζονταν ικανές να αποφύγουν την αντιπαράθεση με τις τοπικές κοινωνίες, με περιβαλλοντικές ομάδες και τοπικές αρχές. Μάλιστα οι περιβαλλοντικές οργανώσεις είχαν υποστηρίξει σθεναρά τις τεχνολογίες από Ανανεώσιμες Πηγές Ενέργειας (ΑΠΕ), δεδομένου ότι είναι περιβαλλοντικά φιλικές σε σχέση με τις συμβατικές πηγές ενέργειας και ανεξάντλητες. Άλλωστε, η εφαρμογή προγραμμάτων εγκατάστασης των ΑΠΕ σε ποικίλες μορφές και περιοχές του κόσμου, δεν ήταν πάντα οι καλύτερες. Αποτέλεσμα, να παρουσιαστούν κοινωνικές αντιδράσεις και να αντιμετωπιστούν οι διαδικασίες σχεδιασμού των έργων με έντονες διαμάχες και δημόσιες συζητήσεις. Συνήθως, αυτές οι αντιδράσεις είχαν να κάνουν με απειλές στα οικοσυστήματα και το περιβάλλον, αλλά και στη διάβρωση της τοπικής πολιτιστικής κληρονομιάς. Η έναρξη για αυτή την αντιπαράθεση και διαμάχης συχνά προέρχεται από την επιβολή έργων τόσο από ιδιωτικούς φορείς ανάπτυξης, όσο και από τις κρατικές υπηρεσίες με απουσία ή μικρή συμβολή ή συμμετοχή των τοπικών κοινωνιών. ....(για περισσότερα)
Από την άλλη πλευρά τα σημεία συζήτησης υπέρ της ανάπτυξης εστιάζονται κυρίως στην αύξηση της απασχόλησης και στα φορολογικά έσοδα, και τελευταία προστέθηκαν κάποια αόριστα περιβαλλοντικά οφέλη. Οι υποστηρικτές της ανάπτυξης μπορεί να κατηγορήσουν τους ντόπιους για προσκόλληση στα τετριμμένα, για τοπικισμό, για σχολάζουσες νοοτροπίες και στάσεις, αντιπολιτευτική μανία, κριτική με άστοχους ή αναληθείς ισχυρισμούς και άλλα.
Παρακάτω, θα παραθέσουμε ως παράδειγμα μια πρότυπη μελέτη για τα προβλήματα που αντιμετωπίζουν οι ΑΠΕ στη χώρα μας και το ρόλο των τοπικών κοινωνιών. Η κοινωνική αποδοχή των ανανεώσιμων μορφών ενέργειας συχνά χαρακτηρίζεται από το σύνδρομο NIMBY (Not In My BackYard, σε ελεύθερη απόδοση ‘’Όχι στην αυλή μου, στη γειτονιά μου, στην περιοχή μου’’). Πήρε το όνομα του στο τέλος της δεκαετίας του 60 στις ΗΠΑ. Το φαινόμενο NIMBY δεν προκαλείται πάντα από την εγωιστική στάση και την άγνοια της τοπικής κοινωνίας. Οι περιβαλλοντικοί όροι-περιορισμοί, και η κοινωνική αποδοχή είναι αποδεδειγμένα παράγοντες μεγάλης σημασίας για την υλοποίηση αυτών των μεγάλων αναπτυξιακών έργων (π.χ. Αιολικά και Φωτοβολταϊκά πάρκα, Οδικοί άξονες, Εμπορευματικοί Σταθμοί). Η ερμηνεία αυτού του φαινομένου, ίσως είναι ένας υπεραπλουστευμένος τρόπος για την εξήγηση της συμμετοχής πολλών μεταβλητών, όταν προσδιορίζεται η αποδοχή του κοινού τόσο γενικά, όσο και σε τοπικό επίπεδο ενός συγκεκριμένου προγράμματος ανάπτυξης. Άλλοι παράγοντες, όπως οι αντιδράσεις για τους άξονες ανάπτυξης, η θέση των τοπικών παραγόντων που διαμορφώνουν απόψεις, και η διαδικασία λήψης αποφάσεων, για παράδειγμα, φαίνεται να έχουν σημαντική επιρροή στη συμπεριφορά του κοινού απέναντι στα προγράμματα ανάπτυξης. Η κοινωνικοτεχνική πλευρά, για παράδειγμα, πως οι άνθρωποι χρησιμοποιούν την τεχνολογία και πως αναπτύσσεται αυτή στις κοινωνίες μας, είναι πολύ σημαντική.
Το σύνδρομο NIMBY προέρχεται από τη συλλογική αντιπαράθεση σε κάποια προτεινόμενη αλλαγή (π.χ. έργα υποδομών, χωροθέτηση χρήσεων γης, αστική ανάπλαση) στο τοπικό περιβάλλον. Αποτελεί μόνιμο ζήτημα-πρόβλημα σε όλες τις χώρες με οποιαδήποτε ανάπτυξη και αυξημένη ή υπερβάλλουσα περιβαλλοντική-οικολογική ευαισθησία, ενώ οι περισσότερες αντιδράσεις ΝΙΜΒΥ έχει παρατηρηθεί ότι εμφανίζονται στο Βέλγιο. Οι αντιδράσεις ΝΙΜΒΥ βασίζονται στην πεποίθηση ότι η αλλαγή σε κάθε περίπτωση θα έχει αρνητικές επιπτώσεις στο χαρακτήρα, την κοινωνικοοικονομική κατάσταση και την ποιότητα ζωής της τοπικής κοινωνίας.
Η κοινωνική αποδοχή αποτελεί ολοένα και μεγαλύτερο εμπόδιο στην προσπάθεια για την εκμετάλλευση των ανανεώσιμων μορφών ενέργειας. Παρά το γεγονός ότι ο βαθμός υποστήριξης των ανανεώσιμων μορφών ενέργειας είναι γενικά υψηλός, μπορεί να εμφανιστούν αρνητικές αντιδράσεις έναντι συγκεκριμένων έργων από ορισμένο τμήμα της κοινωνίας, ιδιαίτερα κατά τη διάρκεια της διαδικασίας σχεδιασμού ενός έργου
Η πολυπλοκότητα κατανόησης της κοινής γνώμης καθώς και του τρόπου με τον οποίο η συμπεριφορά του κοινού σχηματίζεται, μεταβάλλεται και εξελίσσεται, δεν πρέπει να υποτιμηθεί. Στοιχεία ερευνών, σχετικά με την κοινωνική συμπεριφορά προς άλλες μορφές ενέργειας και τις αιτίες των αντιδράσεων επί προγραμμάτων ανάπτυξης διαφόρων τύπων, δείχνουν ότι οι συμπεριφορές μπορεί να είναι ποικίλες, δυναμικές και ορισμένες φορές αντιφατικές. Αυτές μπορεί να εδράζονται σε τοπικιστικά, πολιτιστικά, ιδεολογικά και άλλα χαρακτηριστικά και να διαμορφώνονται από την αλληλεπίδραση διαφόρων έγκυρων ή μη πηγών πληροφόρησης και επιρροής.
Είναι σημαντικό να σημειωθεί ότι η άποψη του κοινού μπορεί να μοιραστεί κυρίως ανάμεσα, α) στις αντιπροσωπευτικές εθνικές απόψεις, όπου, συνήθως, τα θέματα λαμβάνονται υπόψη με ένα περισσότερο γενικό και απόμακρο τρόπο, και β) στις τοπικές απόψεις, οι οποίες στηρίζονται στην πιθανή ή στην πραγματική εμπειρία από συγκεκριμένα έργα ανάπτυξης. Η πρακτική εμπειρία δείχνει ότι το κοινό δίνει ιδιαίτερη βαρύτητα στις περιβαλλοντικές επιπτώσεις, και συγκεκριμένα η τοπική κοινωνία.
Το φαινόμενο ΝΙΜΒΥ (Not In My BackYard), πρωτοεμφανίστηκε στις αρχές της δεκαετίας του 1960 και παραμένει έως σήμερα ένα θέμα πολύ μεγάλης σημασίας σε πρακτικές σχεδιασμού και υλοποίησης έργων αναπτυξιακών υποδομών. Το φαινόμενο χαρακτηρίζει την κοινωνική αντίδραση σε ανεπιθύμητες δράσεις (έργα) που συχνά χαρακτηρίζονται και ως «τοπικά ανεπιθύμητες χρήσεις γης» ή LULU (Locally Unwanted Land Uses). Οι αντιδράσεις τύπου LULU συχνά συνδέονται με σχεδιασμούς έργων που χαρακτηρίζονται ότι έχουν αρνητικές επιπτώσεις στο περιβάλλον και την υγεία των ανθρώπων, όπως για παράδειγμα βιομηχανικές εγκαταστάσεις, εγκαταστάσεις παραγωγής ενέργειας, μεγάλης κλίμακας αγροτικές καλλιέργειες ή μονάδες διαχείρισης αποβλήτων. Αντιδράσεις τύπου NIMBY, συνήθως εγείρονται όταν σχεδιάζονται να δημιουργηθούν για παράδειγμα Κέντρα Αποτοξίνωσης, Ψυχιατρικά νοσοκομεία, Φυλακές, Οίκους ανοχής ή Άσυλα αστέγων που απευθύνονται-εξυπηρετούν μικρό σχετικά μέρος του πληθυσμού. Οι αντιτιθέμενοι σε τέτοιου είδους έργα συνήθως προβάλλουν το επιχείρημα ότι ένα τέτοιο εγχείρημα δεν είναι αναγκαίο, δεν αρμόζει στα χαρακτηριστικά της περιοχής, ο τρόπος λειτουργίας είναι ανεπαρκής, ή τέλος ότι τα αποτελέσματά του θα είναι επιζήμια για την περιοχή. Οι επιδράσεις μπορεί να είναι τοπικού χαρακτήρα ή ακόμα και να γενικεύονται σε οικουμενικού τύπου αιτήματα για την προστασία του περιβάλλοντος. Οι κίνδυνοι ως προς την υγεία αποτελούν την πρώτη εκφρασμένη ανησυχία όμως, σε πολλές περιπτώσεις αντιδράσεων τύπου LULU, καταγράφονται φόβοι όπως είναι πτώση των τιμών στις ιδιοκτησίες, αδυναμία της τοπικής κοινότητας να αντισταθεί σε άλλες μελλοντικές ανεπιθύμητες χρήσεις γης όταν δεν θα μπορεί να αποσοβήσει την προτεινόμενη, επιβάρυνση στην ποιότητα ζωής λόγω θορύβου, αυξημένου κυκλοφοριακού ή δυσοσμίας, αισθητική επιβάρυνση του τοπίου του χώρου της τοπικής κοινωνίας, πρόσθετες απαιτήσεις από τον προϋπολογισμό της κοινότητας (οικονομική επιβάρυνση) ή επιβάρυνση των υπηρεσιών εξυπηρέτησης των πολιτών της και άλλα.
Ο τρόπος με τον οποίο οι φορείς υλοποίησης των προτεινόμενων δράσεων κατανοούν τις αντιδράσεις NIMBY, επιδρά σημαντικά στο τρόπο που αυτές μπορούν να αξιοποιηθούν ώστε να μορφοποιηθούν οι ενέργειες που τυχόν οδηγούν σε ουσιαστική εκτόνωση μέσα από τη συμμετοχή της κοινότητας, παρέχοντας πληροφόρηση στους συμμετέχοντες και αποτιμώντας με μεγαλύτερη ευαισθησία και προσοχή τις επιπτώσεις. Η μέχρι σήμερα εμπειρία έχει δείξει ότι είναι αναγκαίο και σημαντικό πριν το σχεδιασμό και την ανάπτυξη ενός έργου να υπάρχει μια περίοδος ενημέρωσης και διαβούλευσης με τους κατοίκους. Ο πιο δημοφιλής τρόπος ενημέρωσης του κοινού, που όμως εγκαταλείπεται σταδιακά, είναι οι δημόσιες συνευρέσεις. Παρόλα τα πλεονεκτήματα που προσφέρουν, οι δημόσιες συνεδριάσεις πολλές φορές προκαλούν το αντίθετο από το επιθυμητό αποτέλεσμα, γιατί προσφέρονται πολύ εύκολα ως χώρος για τους ΝΙΜΒΥς να αναλάβουν δράση, και να διαμορφώσουν την κοινή γνώμη. Ίσως ο καταλληλότερος τρόπος να προωθηθεί με επιτυχία ένα έργο ΑΠΕ είναι μια οργανωμένη δημόσια έκθεση/παρουσίαση του έργου. Εκεί, η επικοινωνία με τους κατοίκους-ενδιαφερόμενους είναι πιο άμεση και δίνεται η ευκαιρία στον καθένα να εκφράσει τον προβληματισμό του και να πάρει απάντηση στα ερωτήματα και τις απορίες που τυχόν έχει. Μπορεί να φαίνεται ως μια χρονοβόρα διαδικασία, αλλά είναι εποικοδομητική, χρήσιμη και για τις δυο πλευρές και περιορίζει στο ελάχιστο το φαινόμενο του NIMBYism. Βέβαια, η κάθε περίπτωση είναι ξεχωριστή. Γενικά θα μπορούσαμε να πούμε ότι τα στοιχεία που χαρακτηρίζουν την επιτυχημένη ανάπτυξη ΑΠΕ σε μια περιοχή είναι η επιλογή της κατάλληλης για της συνθήκες και την περιοχή ΑΠΕ, η ένταξη όλων των εμπλεκόμενων στο σχεδιασμό, και φυσικά ο σεβασμός προς το περιβάλλον.
Έχει αναγνωριστεί ότι οι συμμετέχοντες σε κινητοποιήσεις τύπου LULU παρουσιάζουν ένα ευρύ φάσμα κινήτρων. Οι αντιδράσεις μπορεί να είναι τοπικές ή ακόμα να αποκτούν ευρύτερη αποδοχή. Για εκείνους που ζουν κοντά σ’ ένα προτεινόμενο έργο, οι επιπτώσεις (περιβαλλοντικές ή οικονομικές) είναι απόλυτα διακριτές και επομένως έχουν ένα άμεσο κίνητρο για αντίσταση, ενώ όπου υπάρχει μεγάλη διασπορά κατοίκων και συνεπώς λιγότερη άμεση ζημία είναι πιθανόν να μην εμφανιστούν αντιστάσεις. Σε εκείνες τις περιπτώσεις όπου οι συμμετέχοντες σε φαινόμενα NIMBY και LULU προέρχονται από ευρύτερο χώρο, έξω από την περιοχή που άμεσα πλήττεται, συνήθως εκφράζουν γενικότερους προβληματικούς και ενδιαφέροντα σχετικά με τις οικονομικές, κοινωνικές και πολιτικές παραμέτρους του προβλήματος. Μπορεί, επομένως, τοπικές αντιδράσεις να στηρίζονται από οργανώσεις εθνικού επιπέδου οι οποίες συμβάλλουν στην οργανωτική και οικονομική στήριξη των τοπικών κινήσεων.
Γενικά, τα κίνητρα των αντιδράσεων NIMBY και LULU επιδέχονται αρνητική και θετική κριτική. Η στάση απέναντι στην αξιολόγηση των κινήτρων κάθε φορά, είναι πολύ σημαντικός παράγοντας για τη βαθιά κατανόηση και τη διαχείριση τους. Για πολλούς υπάρχει μια δεδομένη προκατάληψη, όπως, ότι το προσωπικό συμφέρον είναι το κυρίαρχο της εναντίωσης στην εγκατάσταση ενός έργου. Άλλοι διατείνονται πως οι επικριτές των φαινομένων αυτών πιστεύουν πως υποκινούνται από στενά προσωπικά συμφέροντα, από εμμονές και περιβαλλοντικού τύπου φανατισμό, ή ακόμα από πεποιθήσεις ότι μπορεί να ασκηθεί έλεγχος της οικονομίας και του προσανατολισμού της μέσα από κινητοποιήσεις τέτοιου χαρακτήρα. Σε ορισμένες περιπτώσεις, οι πολιτικοί θεωρούν τη συμμετοχή των πολιτών ενοχλητική και έτσι αποτυγχάνουν να κατανοήσουν τις ανησυχίες τους. Πολλοί επικριτές, επίσης, επισημαίνουν το γεγονός ότι οι ατομικές ενέργειες στις αντιδράσεις NIMBY μπορεί να μην είναι αντιπροσωπευτικές ως προς το σύνολο της κοινωνίας (σιωπηρά πλειοψηφία), αλλά να αντανακλούν μια μειονότητα των πολιτών. Πολλοί πάλι επισημαίνουν ότι μια μικρή ομάδα των αντιτιθέμενων μπορεί να προκαταλάβει τους υπεύθυνους τοπικούς φορείς ως προς τις επιθυμίες και τις επιλογές της κοινότητας. Έρευνες δείχνουν ότι όσοι συντάσσονται με εκφράσεις τύπου NIMBY και LULU είναι άνθρωποι με έντονη και παρορμητική προσωπικότητα, ώριμοι ηλικιακά, υψηλού σχετικά μορφωτικού επιπέδου, εύποροι, διαθέτουν ικανότητες στην οργάνωση των πολιτών, χρόνο στη συμμετοχή σε ποικίλες συναντήσεις και πολύ σίγουροι για την ορθότητα των πεποιθήσεων τους.
Σε αντίθεση με αυτούς που βλέπουν τις υποστηρικτές των NIMBY και LULU ως κάποιους που υποσκάπτουν το δημοκρατικό σύστημα, λόγω προσωπικού συμφέροντος, υπάρχουν και άλλοι που θεωρούν αυτές τις ομάδες ως υποστηρικτές της δημοκρατίας, της κοινωνικής ευαισθησίας και της συμμετοχικής αναγκαιότητας. Θετικοί χαρακτηρισμοί των αντιδράσεων NIMBY και LULU αναδεικνύουν την εγγενή (ενσωματωμένη) αξία που εγκλείουν οι κινητοποιήσεις των πολιτών μιας μικρής τοπικής κοινωνίας. Για παράδειγμα, σημειώνεται ότι μερίδα περιβαλλοντικών κινήσεων θεωρεί τα φαινόμενα αυτά ως συνέπεια μιας κοινωνικής διαμαρτυρίας που απορρίπτει κάθε πρόταση, ανεξαρτήτως χαρακτηριστικών, σε μια προσπάθεια να αντιταχθεί στους τρόπους που επιλέγονται για την ανάπτυξη και την εφαρμογή της τεχνολογίας στις σύγχρονες κοινωνίες. Επίσης, επισημαίνεται πως κάποιοι βλέπουν το φαινόμενο NIMBY ως το θρίαμβο της δημοκρατίας της Δύσης καθώς χρηστοί και ηθικοί πολίτες χέρι-χέρι αναζητούν δικαιοσύνη (πολιτική και περιβαλλοντική) και προαναγγέλλουν την επερχόμενη ‘’δημοκρατία με οικολογικό πρόσωπο’’. Εξάλλου, αναφέρεται ότι ο προστατευτισμός που αναπτύσσεται σε τοπικό επίπεδο, αντανακλά κυρίως φραγμούς στη διείσδυση του κεφαλαίου. Άλλοι υποστηρικτές προβάλλουν την αξία της αντιπαράθεσης σε επιλογές ανάπτυξης έργων. Ενδεικτικά επισημαίνεται ότι ‘’ο πατριωτικός φανατισμός’’ μπορεί να διαδραματίσει σημαντικό ρόλο σε αντιπαραθέσεις ακόμα και πολιτικού περιεχομένου, προκαλώντας την ευαισθητοποίηση των υπευθύνων για τη λήψη αποφάσεων στις ανάγκες ποικίλων πληθυσμιακών ομάδων, αλλά και ως μια δοκιμασία ευρείας δημοσιότητας απέναντι στις αξιώσεις των Πολιτειακών φορέων.
Επίσης είναι αναγνωρισμένο ότι υπάρχει μεγάλη διαφορά μεταξύ των ατόμων, σε ότι αφορά την αντίληψη των επιπτώσεων από έργα που εγείρουν φαινόμενα LULU, όπως επιπτώσεις στο περιβάλλον ή στην υγεία των ανθρώπων και συνέπειες στην αξία των ιδιοκτησιών ή της ασφάλειας του κοινού. Εμπειρική έρευνα έχει δείξει ότι οι ομάδες των ανθρώπων που αντιτίθενται, συχνά, παρακινούνται από τον κίνδυνο που διαφαίνεται και όχι που πιστοποιείται. Σημαντικός, σε αυτή την περίπτωση είναι ο ρόλος των ειδικών –επιστημόνων, οι οποίοι καλούνται να στηρίξουν την αντικειμενική φύση των φόβων από τις εν δυνάμει επιπτώσεις. Πολλές φορές, η διχογνωμία που εμφανίζεται μεταξύ τους, ή ακόμα η πραγματικότητα για τα όρια της τεχνολογίας να αντιμετωπίσει με ιδανικό τρόπο τα περιβαλλοντικά θέματα, δημιουργούν έντονη δυσπιστία και σύγχυση στο κοινό. Διαπιστώνεται ότι το κοινό αποζητά ‘’μηδενικό κίνδυνο’’, ενώ οι επιστήμονες αναγνωρίζουν τους τεχνικούς περιορισμούς και το υψηλά απαγορευτικό κόστος για να επιτευχθεί αυτό ιδανικά. Η κοινωνία βασιζόμενη σ’ αυτό το οποίο ορίζεται ως βέβαιο αποτέλεσμα, τείνει να υπερτιμά κάποια συγκεκριμένα αποτελέσματα, ενώ υποτιμά αυτά που είναι μικρότερα. Είναι συνηθισμένη πρακτική για την τοπική κοινωνία να καλεί τους δικούς της ειδικούς –που πολλές φορές είναι μη ειδικοί για τη συγκεκριμένη περίπτωση-, σε μια προσπάθεια να έχει μεγαλύτερη αμεροληψία στην ενημέρωση της.
Η εμπιστοσύνη, είναι μια παράμετρος η οποία, πέραν των παραπάνω, αγγίζει έντονα και τους φορείς που προτείνουν το συγκεκριμένο έργο αλλά και την ίδια την Κυβέρνηση και τους εκφραστές της. Συγκεκριμένα, η έλλειψη εμπιστοσύνης στην κυβέρνηση έχει αναγνωριστεί ως μια παράμετρος κλειδί, η οποία διεγείρει την αντίθεση στις προτεινόμενες υποδομές. Η επιτυχής λειτουργία ανάλογων έργων ιδιαίτερα όταν αυτά έχουν πραγματοποιηθεί σε περιοχές που διαθέτουν όμοια χαρακτηριστικά τοπίου και ανάπτυξης, είναι καταλυτικός παράγοντας στην ανάπτυξη εμπιστοσύνης του κοινού. Η έλλειψη τέτοιων δεδομένων ή πολύ περισσότερο η ύπαρξη αποτυχημένων εγκαταστάσεων, εντείνει κάθε αντίληψη κινδύνου και δημιουργεί πλαίσιο καχυποψίας. Όταν υπάρχει μια εδραιωμένη θέση πάνω σε ένα θέμα, είναι απίθανο να αναζητηθούν επιπλέον πληροφορίες, γιατί οι πληροφορίες γενικά δεν είναι πολύτιμες εάν επιβεβαιώνουν μια προηγούμενη άποψη.
Η αντίληψη των συμμετεχόντων σε φαινόμενα NIMBY και LULU για τη διαδικασία που έχει ακολουθηθεί στην επιλογή της θέσης του έργου-υποδομής είναι μείζονος σημασίας. Κυρίως το θέμα που αφορά στην ευθύτητα-αντικειμενικότητα με την οποία έχει αξιολογηθεί η προτεινόμενη θέση. Σημειώνεται, ότι ‘’οι προκατειλημμένοι ‘’ προβάλλουν υποψίες για τα χαρακτηριστικά της διαδικασίας χωροθέτησης της εγκατάστασης και αμφισβητούν την αξιοπιστία αυτών που είναι υπεύθυνοι για την προστασία τους, και συνεπώς υπάρχουν οι συνθήκες για έντονη διαμάχη και αδιέξοδο. Επίσης, υποστηρίζεται ότι η επιτυχής χωροθέτηση ενός έργου πρέπει να ικανοποιεί δύο βασικά κριτήρια: α) να είναι κοντά στις γενικότερες προτιμήσεις του πληθυσμού και να προσθέτει κάποιο νέο δεδομένο στην τοπική κοινωνία και β) ο επιστημονικός κόσμος να έχει διαδραματίσει ένα κεντρικό ρόλο στη χωροθέτηση αυτή ώστε να πιστοποιείται σε κάποιο βαθμό το αδιάβλητο της διαδικασίας.
Η αιολική ενέργεια αποτελεί σήμερα μία ώριμη μορφή ΑΠΕ. Σε πολλές χώρες, ωστόσο, ο ρυθμός ανάπτυξης είναι κατά πολύ μικρότερος από τον αναμενόμενο . Παρά το γεγονός ότι η κοινωνική αποδοχή της αιολικής ενέργειας θεωρείται γενικά δεδομένη σε όλες τις χώρες, συχνά προκαλούν έκπληξη οι αντιδράσεις σε νέα έργα ανάπτυξης. Είναι ένα από τα πλέον συνηθισμένα λάθη των φορέων να λαμβάνουν την γενική υποστήριξη ως δεδομένη και να αναμένουν ότι οι άνθρωποι θα καλωσορίσουν τους παράγοντες ανάπτυξης. Έχει αποδειχτεί ότι τα νέα έργα ανάπτυξης είναι δύσκολο να πραγματοποιηθούν, με αποτέλεσμα η αύξηση της εγκατεστημένης αιολικής ηλεκτροπαραγωγής να υστερεί ως προς τους στόχους.
Μελέτες ως προς τα εμπόδια ανάπτυξης της αιολικής ενέργειας έχουν επικεντρωθεί σε έρευνες κοινής γνώμης. Η ευρεία βάση για τη στήριξη της αιολικής ενέργειας έχει τεκμηριωθεί από τη δεκαετία του 1980, οπότε ξεκίνησαν σοβαρές εφαρμογές αυτής της τεχνολογίας. Ορισμένες έρευνες κοινής γνώμης μικρής κλίμακας όπου χρησιμοποιήθηκαν ερωτηματολόγια γύρω από τις υπάρχουσες ανεμογεννήτριες, έδειξαν θετικά αισθήματα έναντι της νέας τεχνολογίας. Αυτές οι έρευνες δεν σχεδιάστηκαν συστηματικά ώστε να εδραιώσουν τη δομή και το υπόβαθρο των αντιδράσεων έναντι της αιολικής ενέργειας, αλλά να αναδείξουν τη δημοτικότητα της αιολικής ηλεκτροπαραγωγής σαν πηγή ενέργειας. Συγκρινόμενη με άλλους τρόπους ηλεκτροπαραγωγής, η πλειοψηφία ήταν ευνοϊκή σχετικά με την αιολική ενέργεια. Και το ερώτημα που δημιουργείται είναι ‘’ Όταν οι άνθρωποι είναι τόσο ευνοϊκοί ως προς την αιολική ενέργεια·γιατί τότε είναι δύσκολη η εγκατάσταση νέων ανεμογεννητριών;’’
Το ευρύ κοινό υποστηρίζει τις ανανεώσιμες πηγές ενέργειας και ιδιαίτερα την αιολική. Όταν, όμως, έρχεται η στιγμή να κατασκευαστεί κάποια μονάδα στην περιοχή τους, η αποδοχή ως προς την αιολική ενέργεια εξαφανίζεται (χάνεται). Μάλιστα, μέσα από τις έρευνες, έχει διαπιστωθεί ότι το επίπεδο αποδοχής της αιολικής ενέργειας είναι υψηλό πριν την εγκατάσταση των ανεμογεννητριών, μειώνεται κατά τη διάρκεια κατασκευής του έργου και πάλι αυξάνει μετά το τέλος των εργασιών.
Η σημαντικότερη περιβαλλοντική επίπτωση από τις ανεμογεννήτριες, όπως αναδεικνύεται από τις περισσότερες έρευνες, είναι η οπτική όχληση. Άλλοι παράγοντες, όπως ο θόρυβος, η διατάραξη της χλωρίδας και της πανίδας κ.α., είναι μικρότερης σπουδαιότητας, κάτι που ποικίλει ανάμεσα στις έρευνες. Σε σχέση με την οπτική όχληση, οι παράγοντες εκείνοι που φαίνεται να παίζουν ιδιαίτερο ρόλο είναι η θέση εγκατάστασης των ανεμογεννητριών (κορυφή λόφων, παραθαλάσσιες περιοχές, προστατευόμενες περιοχές) και, αυτό καθ’ αυτό, τα χαρακτηριστικά των ανεμογεννητριών (μέγεθος, χρώμα, προσανατολισμός και χωροταξικός σχεδιασμός). Έρευνα που πραγματοποιήθηκε στη Δανία το 1997 έδειξε, ότι όσοι είναι υπέρ των ανανεώσιμων μορφών ενέργειας και ιδιαίτερα της αιολικής ενέργειας, είναι γενικά περισσότερο θετικοί σχετικά με την εγκατάσταση ανεμογεννητριών στον τόπο τους, και μάλιστα τις βρίσκουν λιγότερο θορυβώδες και λιγότερο ενοχλητικές στο τοπίο. Άλλη έρευνα που πραγματοποιήθηκε σε 14 χωριά της Νότιας Ουαλίας στη Μεγάλη Βρετανία το 2000 έδειξε, ότι τα αιολικά πάρκα δεν θα πρέπει να κατασκευάζονται παρά μόνο εάν ανήκουν στην κοινότητα, θα πρέπει πάντα να αναπτύσσονται σε συνεργασία με την τοπική κοινωνία, η παραγόμενη ενέργεια θα πρέπει να χρησιμοποιείται τοπικά και τέλος, τα αιολικά πάρκα θα πρέπει να κατασκευάζονται μόνο εάν τα κέρδη επιστρέφουν στην τοπική κοινωνία. Έρευνα που πραγματοποιήθηκε στη Σουηδία το 2005 έδειξε, ότι η τοποθεσία που θα κατασκευαστούν οι ανεμογεννήτριες είναι ζωτικής σημασίας. Οι περισσότεροι από όσους ανταποκρίθηκαν στην έρευνα, προτιμούν τις θαλάσσιες ανεμογεννήτριες από τις χερσαίες. Και τα παραδείγματα ατελείωτα με υπέρ και κατά απόψεις. Σύμφωνα με σχετικά πρόσφατη κοινωνική έρευνα στη Β.Ευρώπη, η κατάταξη των κοινών απαντήσεων ενάντια ή υπέρ της αιολικής ενέργειας είναι:
Ενάντια: Οι ανανεώσιμες πηγές ενέργειας δεν μπορούν να επιλύσουν το ενεργειακό πρόβλημα. Οι ανεμογεννήτριες είναι αναξιόπιστη και κοστοβόρος λύση. Οι ανεμογεννήτριες προκαλούν οπτική όχληση και ηχορύπανση. Οι ανεμογεννήτριες διαταράσσουν την πανίδα (ιδιαίτερα τα πουλιά).
Υπέρ:Οι ανανεώσιμες πηγές ενέργειας είναι μία περισσότερο εναλλακτική λύση από άλλες πηγές ενέργειας. Η αλλαγή κλίματος πρέπει να αντιμετωπιστεί σοβαρά.  Η αιολική ενέργεια είναι απεριόριστη, μη ρυπογόνος και ασφαλής.
Τα δύο προφίλ επεξηγούν πολύ καλά το γιατί ερευνάται συχνά η άποψη της κοινής γνώμης για την αιολική ενέργεια. Οι συμπεριφορές βασίζονται κυρίως σε μεμονωμένες αξίες και πεποιθήσεις. Κατά πόσο οι ανεμογεννήτριες ρυπαίνουν ή διακοσμούν το τοπίο, είναι θέμα προτίμησης. Κατά πόσο η τιμή της αιολικής ενέργειας είναι φθηνή ή ακριβή εξαρτάται επίσης από το πόσο πολύ κάποιος έχει μία γενικότερη ευαισθησία για το παγκόσμιο κλίμα και κατά πόσο πιστεύει στη θεωρία του θερμοκηπίου. Γενικά, η κοινωνική αποδοχή της αιολικής ενέργειας συχνά χαρακτηρίζεται από το σύνδρομο NIMBY. Ένα πολύ σημαντικό συμπέρασμα που αναδεικνύεται από ένα σύνολο ερευνών, δείχνει ότι μία σύγκριση μεταξύ των κοινωνικών αντιδράσεων σε περιοχές με αιολικά πάρκα και σε περιοχές χωρίς ανεμογεννήτριες υποδεικνύει ότι η αποδοχή των πάρκων είναι πολύ μεγαλύτερη στις περιοχές με προηγούμενη σχετική εμπειρία. Αυτό σημαίνει, ότι το σύνδρομο ΝΙΜΒΥ έχει μεγαλύτερη επίδραση στις περιοχές όπου δεν υπάρχει καθόλου γνώση ή είναι πολύ μικρή, σε σχέση με τα αιολικά πάρκα..
Η εξήγηση του συνδρόμου NIMBY είναι πιθανά ένας πάρα πολύ απλοϊκός τρόπος για την εξήγηση της ανθρώπινης συμπεριφοράς. Σύμφωνα με σχετική μελέτη, οι άνθρωποι στις περιοχές με τη μεγαλύτερη αντίσταση στα προγράμματα αιολικής ενέργειας δεν είναι ενάντια στις ανεμογεννήτριες, αλλά είναι πρωτίστως ενάντια στους ανθρώπους που θέλουν να «χτίσουν» τις ανεμογεννήτριες. Συχνά οι τοπικές κοινωνίες κρατιούνται μακριά από τη διαδικασία λήψεων αποφάσεων. Ορισμένοι παρουσιάζουν εχθρική στάση ενάντια στους υπεύθυνους για την ανάπτυξη, τη γραφειοκρατία ή τους πολιτικούς εκ των προτέρων.
Στην Ελλάδα, μόλις τα τελευταία χρόνια έχει αυξηθεί σημαντικά η αξιοποίηση της αιολικής ενέργειας για ηλεκτροπαραγωγή. Έρευνα της κοινής γνώμης που υλοποιήθηκε στη Νότια Εύβοια, στη Σάμο, στην Κύθνο, στην Άνδρο και στην Ικαρία, έδωσε έμφαση στην ανάλυση των κοινωνικών αντιδράσεων έναντι των υπαρχόντων και των νέων αιολικών πάρκων. Η επιλογή των περιοχών μελέτης έγινε ανάλογα με τα ανεμολογικά τους δεδομένα, αλλά και με την εμφάνιση κοινωνικών αντιδράσεων σε σχέση με την εγκατάσταση αιολικών πάρκων. Αξίζει να σημειωθεί, ότι η Κρήτη και η Λακωνία, απερρίφθησαν σαν περιοχές, διότι η τοπική κοινωνία είναι απόλυτα εχθρική ως προς τα αιολικά πάρκα στην περιοχή της.
Σύμφωνα με τα αποτελέσματα της έρευνας, αλλά και τα στοιχεία που συγκεντρώθηκαν από τον τοπικό τύπο και τα ΜΜΕ, σχεδόν σε όλα τα νησιά τα υπάρχοντα αιολικά πάρκα ήταν ευπρόσδεκτα, με βαθμό αποδοχής μεγαλύτερο από 80%. Στην ηπειρωτική χώρα ο βαθμός δεκτικότητας για νέα πάρκα ήταν πολύ χαμηλός, λιγότερο από 40% σχεδόν σε όλες τις περιοχές που εξετάστηκαν. Στην ηπειρωτική χώρα οι υποστηριχτές της αιολικής ενέργειας αντιπροσώπευαν το 1/3 ή κατά το μέγιστο το 1/2 όσων είχαν αρνητικές αντιδράσεις έναντι των νέων εγκαταστάσεων. Στην περιοχή του Αιγαίου ο βαθμός δεκτικότητας των νέων έργων είναι 10% μικρότερος σε σχέση με τα υπάρχοντα πάρκα, μία διαφορά που είναι σε συμφωνία με την εμφάνιση του συνδρόμου NIMBY.
Η διαφορά αυτής της αντίδρασης ανάμεσα στα νησιά και την ηπειρωτική χώρα εξηγείται θεωρώντας τα ακόλουθα θέματα:
-Στα περισσότερα νησιά υπάρχει αξιοσημείωτη έλλειψη ηλεκτροπαραγωγής, ιδιαίτερα κατά τη διάρκεια της τουριστικής περιόδου, με αρνητικές συνέπειες στην ποιότητα ζωής και στην οικονομική ανάπτυξη των τοπικών κοινωνιών. Το πρόβλημα αυτό δεν υπάρχει στην ηπειρωτική χώρα, δεδομένου ότι οι μεγάλοι θερμοηλεκτρικοί σταθμοί παρέχουν αρκετή ηλεκτρική ενέργεια στους κατοίκους.
-Ο βαθμός γνωριμίας των εφαρμογών αιολικής ηλεκτροπαραγωγής είναι τελείως διαφορετικός σ’ αυτές τις περιοχές. Στα περισσότερα νησιά υπάρχει σταδιακή διείσδυση ανεμογεννητριών, ξεκινώντας από τα αιολικά πάρκα της ΔΕΗ. Στην ηπειρωτική χώρα, ένας σημαντικός αριθμός μεγάλων εγκαταστάσεων δημιουργήθηκε γρήγορα σε σχετικά κλειστές περιοχές, χωρίς σεβασμό στην αισθητική του τοπίου.
-Οι κάτοικοι της ηπειρωτικής χώρας ήταν πολύ περισσότερο συντηρητικοί στις απόψεις τους, και ήταν κυρίως αγρότες και κτηνοτρόφοι. Οι κάτοικοι των νησιών λόγω της συναναστροφής τους με περισσότερο κόσμο (τουρισμός) είναι σχετικά ποιο ανοιχτόμυαλοι.
Τέλος, σύμφωνα με τη λογική NIMBY, οι ντόπιοι αντιτάσσονται σε ένα πρόγραμμα, με στόχο να μεγιστοποιήσουν την χρησιμότητά του υπέρ τους. Επειδή μπορεί να είναι υπέρ της αιολικής ηλεκτροπαραγωγής, δε σημαίνει ότι θα δεχτούν όλες τις ανεμογεννήτριες στην περιοχή τους. Σύμφωνα με το κοινωνικό δίλημμα, εάν οι άνθρωποι αρνούνται να συνεργαστούν σε κάθε προτεινόμενη τοποθεσία, μονάδες παραγωγής ηλεκτρικής ενέργειας δεν θα χτιστούν οπουδήποτε. Συνεπώς, η αιολική ενέργεια θα χρησιμοποιείται ελάχιστα ως πηγή ενέργειας, παρά την εικονική συναίνεση τους. (κύρια πηγή: σταχυολόγηση από διδακτορική διατριβή της Ο. Πολύζου, 2007, Κεφάλαιο 5:’’ Ήπιες μορφές ενέργειας και ο ρόλος των τοπικών κοινωνιών ‘’, ΕΜΠ, Σχολή Μηχανικών Μεταλλείων-Μεταλλουργών, άλλες πηγές: http://dspace.lib.ntua.gr, http://agonigrammi.wordpress.com),
Related Posts Plugin for WordPress, Blogger...